Artsakh’ın hazineleri: Gandzasar 

  • by Editbeglari, Haziran 11, 2026 in Haberler
162 görüntüleme

Gandzasar manastır kompleksi 13. yüzyıla kadar uzanmaktadır. Adını, altında gümüş ve diğer metallerin madenlerinin bulunduğu bir tepeden almıştır. Gandzasar, Haç prenslerinin kraliyet mezarı ve din adamının ikametgahıydı. Hasan-Celalyan hanedanının prenslerinin özeni sayesinde Gandzasar, manevi bir merkez olarak rolünü korumuştur. Manastırda zengin bir el yazması kütüphanesi, değerli el yazmalarının üretildiği bir okul ve Haç ve çevresindeki bölgelerin entelektüel ve kültürel yaşamının gelişimine katkıda bulunan manevi şahsiyetlerin yetiştirildiği bir yapı bulunmaktaydı. Tapınak ve giriş holü günümüze kadar korunmuştur. Vaftizci Yahya Katedrali, Nerkin Haç prensi Hasan Celal-Dola tarafından 1216-1238 yılları arasında inşa edilmiş, gavit ise 1261 yılında Hasan ve eşi Mamkan tarafından kurulmuş ve oğulları Atabak tarafından 1266 yılında tamamlanmıştır. Zengin mimari süslemeleriyle dikkat çekmektedir. 16 katlı davul şeklindeki yapı, dış cephe dekorasyonunda mimarın dikkatini çeken en önemli unsurdu. Davulun katlı oturma yerleri, iki koruyucu aziz olan Adem ve Havva, İsa ve Meryem Ana’nın yüksek heykellerinin yerleştirildiği açılı nişlerle çevrilidir. Gavit’in batı cephesinin kompozisyon merkezi, eşsiz, son derece ustaca işlenmiş, zengin bir şekilde oyulmuş batı sundurmasıdır.

1923’ten beri, Artsakh’ın Azerbaycan tarafından ilhak edilmesinden sonra, Gandzasar manastırı işlevsiz hale gelmiştir. Artsakh Kurtuluş Savaşı sırasında manastır, düşmanın başlıca hedeflerinden biriydi. Manastırın duvarlarında ve çitlerinde, 90’lı yıllardan kalma bombalama izleri, hatta manastıra ateşlenen ancak hedefine ulaşmayan patlamamış bir mermi bile hala görülebilmektedir. Manastır ancak 1993-1997 yılları arasında onarılabilmiş, daha sonra 2000’li yıllarda iş adamı Levon Hayrapetyan’ın fonlarıyla restore edilmiştir.