20 Eylül 2026 tarihinde, Batı Ermenistan Ulusal Meclisi ve Ulusal Konseyi Yaz Üniversitesi çerçevesinde Lydia Margossian, “Batı Ermenistan Ermenilerinin Haklarının Korunması ve Yerlileştirilmesi” konulu bir rapor sundu.
Lydia Margossian, Batı Ermenistan Ermenileri meselesinin sadece tarihsel bir hafıza meselesi değil, aynı zamanda uluslararası hukuk çerçevesinde tartışılan bir konu olduğunu vurguladı. Konuşmasının özü, Ermeni halkının tarihi vatanlarının yerli halkı olarak hakları ve kendi kaderini tayin etme hakkı meselesiydi.
Rapor, 1917-1920 yılları arasındaki yasal ve siyasi süreçleri, 1920 Sevr Antlaşması ve Woodrow Wilson Tahkim Kararı da dahil olmak üzere ele aldı. Lydia Margossian’a göre, bu belgeler Batı Ermenistan’ın yasal taleplerini desteklemenin önemli bileşenleri olmaya devam etmektedir.
Ayrıca, 2004 yılında Şuşi’de Ulusal Konsey’in ilanından başlayarak, Batı Ermenistan’ın ulusal yapılarının oluşum sürecini de sundu. Kültürel mirasın korunması, yer adlarının değiştirilmesi, Ermeni tarihi ve kültürel değerlerinin sahiplenilmesi ve Batı Ermeni dilinin korunması konularına özel önem verildi.
Konuşmada ayrıca Artsakh Ermenilerinin haklarına, 2023 olaylarına ve uluslararası kuruluşlar tarafından yerli halkların haklarının korunmasına yönelik mekanizmalara duyulan ihtiyaca da değinildi. Lydia Margossian , BM çerçevesinde ek bir profesyonel mekanizma oluşturulmasını ve mevcut Yerli Halkların Haklarına İlişkin Bildirge’nin yasal olarak bağlayıcı bir uluslararası anlaşmaya dönüştürülmesini önerdi.
Raporun ayrı bir bölümünde ise, Batı Ermenistan’ın doğal ve kültürel mirasının önemli bir parçası olan Van Gölü’nün çevresel durumu ele alındı. Lydia Margossian , uluslararası kuruluşları gölün durumuyla ilgili bağımsız bilimsel izleme yapmaya çağırdı.
Konuşmanın son bölümünde, Batı Ermenistan Ermenilerinin haklarının korunmasında uluslararası hukuk belgelerinin uygulanmasının, tarihi ve kültürel mirasın korunmasının ve ulusal kimliğin gelecek nesillere sürekli olarak aktarılmasının öneminin vurgulandığı belirtildi.