Washington – 11 Mayıs 1920 / 11 Mayıs 2026

11 Mayıs 1920’de ABD Senatosu, Ermenistan Cumhuriyeti’nin bağımsızlığının tanınmasının doğrudan Batı Ermenistan’da Ermeni halkına karşı işlenen kitlesel vahşetlerle ilgili olduğunu hatırlatan tarihi bir belge olan 66. Kongre’nin 359 sayılı Kararını resmen kabul etti.

ABD Senatosu Dış İlişkiler Komitesi’nin görüşmelerinden sonra kabul edilen bu karar, o dönemin Ermeni sorunuyla ilgili en önemli siyasi ve hukuki belgelerinden biridir.

Metinde açıkça belirtiliyor:

“Toplanan kanıtlar, Ermeni halkının maruz kaldığı katliamların ve diğer vahşetlerin gerçekliğini açıkça ortaya koymuştur.”

Bu vahşetler öncelikle Batı Ermenistan’ın yerli Ermeni nüfusuna, özellikle de şu tarihi illere yönelikti:

Van,

Erzurum (Karin),

Bitlis,

Diyarbekir (Tigranakert),

Kharberd,

Sebastia (Sivas),

Trabzon,

Kilikya,

1894-1923 yılları arasında katliamlar, sürgünler, mal müsadereleri ve sistematik yıkımlar gerçekleştirildi.

Senato ayrıca o dönemdeki Ermeni nüfusunun vahim koşullarını da vurguluyor: “güvenliksizlik, açlık ve yoksulluk.”

Batı Ermenistan Ermenilerine Karşı İşlenen Suçlara Dayalı Tanınma

Karar ayrıca sıklıkla unutulan temel bir gerçeği de hatırlatıyor:

“Ermenistan Cumhuriyeti’nin bağımsızlığı, Barış Konferansı Yüksek Konseyi ve Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti tarafından usulüne uygun olarak tanınmıştır.”

Böylece, 1920’de Ermenistan’ın uluslararası tanınması sadece diplomatik bir eylem değildi. Doğrudan 1894 ile 1923 yılları arasında Batı Ermenistan’ın yerli Ermenilerine karşı işlenen vahşetlerle ilgiliydi.

Bu nedenle ABD Senatosu açıkça şunları birbirine bağladı:

Batı Ermenistan’da işlenen katliamlar ve yıkım,

Ermeni halkının güvenlik ve varoluş hakkı,

ve ulusal bağımsızlıklarının tanınması.

Uluslararası hukuk için önemli bir tarihi belge

359 sayılı Karar, günümüzde de büyük önemini koruyor.

Şunu gösteriyor:

Amerikan yetkilileri Batı Ermenistan’da işlenen vahşetlerin resmi olarak farkındaydı,

bu suçlar ABD Senatosu önünde kabul edilmiş bir gerçekti,

ve Ermenistan’ın tanınması bu suçlara siyasi ve hukuki bir yanıt olarak görülüyordu.

Bu belge ayrıca aşağıdaki gelişmelerin gerçekleştiği bağlamı da aydınlatmaktadır:

10 Ağustos 1920 tarihli Sevr Antlaşması,

ABD Başkanı Woodrow Wilson’ın 22 Kasım 1920 tarihli Tahkim Kararı,

Ayrıca Ermeni halkının korunması ve Batı Ermenistan sorunu hakkındaki uluslararası tartışmalar.

Güncelliğini Koruyan Hukuki Bir Hafıza

Bir asırdan fazla bir süre sonra, bu karar temel bir tarihi gerçeği hatırlatıyor:

Ermenistan’ın uluslararası tanınması, Batı Ermenistan’da Ermeni halkına karşı işlenen vahşetlere karşılık verme ve onların kolektif varoluşlarını güvence altına alma iradesinden ayrılamazdı.

Etnik temizlik, zorla yerinden edilme ve halkların korunması konularının tartışmaların merkezinde yer almaya devam ettiği günümüz uluslararası bağlamında, bu ABD Senatosu belgesi büyük tarihi, ahlaki ve hukuki önemini korumaktadır.

Ayrıca, 1920’de ABD’nin en yüksek kurumlarının Batı Ermenistan Ermenilerinin çektiği acıların sadece uluslararası bilinci değil, aynı zamanda uluslararası hukukun sorumluluğunu da ilgilendirdiğini hatırlatıyor.

Armenag Aprahamian

Batı Ermenistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı