
19 Ocak 2024 tarihi, Batı Ermenistan topraklarında Ermenistan Devleti’nin fiilen tanınmasının 104. yıldönümüdür.
Bağımsızlık Günü arifesinde Batı Ermenistan Televizyonu ”westernarmeniatv” Batı Ermenistan’ı ve sembollerini tanıtacak.
Ermeni halkına tanınan ve sahip olunması her Ermeni için önemli bir koşul olan hakların listesini kısaca gözden geçirelim.
1. 11 Ocak 1918 tarihinde kabul edilen “Türkiye Ermenistanı Hakkında” kararnamede “Rusya, Ermenistan’ın özerkliğini ilan eder. Halk Komiserleri Konseyi, Ermeni halkına, Rusya İşçi ve Köylü Hükümeti’nin işgal altındaki “Türkiye Ermenistanı” Ermenilerinin bağımsızlık hakkı da dahil olmak üzere kendi kaderlerini özgürce tayin etme hakkını koruduğunu bildirir.”
Bu hüküm daha sonra, 10 Temmuz 1918 tarihli Rus Anayasası’nın 6. Maddesi olarak yürürlüğe girmiştir. Bu, Rusya Federasyonu Sosyalist Cumhuriyeti’nin 10 Temmuz 1918 tarihli ilk Anayasası․
Madde 6: 3. Tüm Rusya Sovyetleri Kongresi, Finlandiya’nın tam bağımsızlığını ilan eden, İran’dan birliklerin tahliyesine başlayan ve Ermenistan’ın kendi kaderini özgürce tayin etme hakkını ilan eden Halk Komiserlerinin politikasını memnuniyetle karşılar.
2. 19 Ocak 1920.
Paris Barış Konferansı sırasında, Müttefik Devletler Yüksek Konseyi Ermenistan devletinin bağımsızlığını fiilen tanıdı.
Ortak Ermeni delegasyonunun eş başkanları Boğos Nubar ve Avedis Aharonyan Paris Barış Konferansı’na davet edildi ve Ermeni devletinin tanındığını resmen açıkladı.
Birleşik Ermeni delegasyonu tarafından sunulan taleplere cevaben Müttefikler Yüksek Konseyi aşağıdaki kararı kabul etmiştir:
(a) Ermeni Devleti Hükümeti bir hükümet olarak tanınmıştır,
(b) bu karar Ermenistan Devleti’nin sınırları sorununu etkilemez.
3. 11 Mayıs 1920.
Paris Barış Konferansı sırasında İtilaf Devletleri Yüksek Konseyi Ermenistan Devleti’nin bağımsızlığını “de jure” (hukuken) tanıdı.
Sevr Antlaşması’nın imzalanmasından önce aşağıdaki olaylar gerçekleşmiştir:
11 Mayıs 1920’de Türk delegasyonu Paris Barış Konferansı’na davet edildi ve burada kendilerine “barış şartları” sunuldu.
Müttefikler arasında Ermeni devletinin bir delegasyonu da vardı.
Daha sonra Sevr Barış Antlaşması’nın önsözü haline gelecek olan “barış şartları”nın giriş bölümünde Ermenistan müttefik devletler arasında sayılmıştır.
Böylece Ermenistan’ın bağımsızlığı “de jure” olarak tanınmış oldu.
4. 24 Şubat 1920’de Paris Barış Konferansı’nı Ermenistan’ın sınırlarının belirlenmesine ilişkin özel komisyonu “Ermenistan’ın sınırlarının belirlenmesine ilişkin komisyonun raporunu ve tavsiyelerini” sundu.
Aslında bu, Ermenistan Devleti ile Azerbaycan Cumhuriyeti arasındaki sınırı tanımlayan tek yasal karardır.
Sevr Antlaşması’nın 92. Maddesi Ermenistan’ın komşularıyla olan sınırlarıyla ilgilidir: “Ermenistan’ın Azerbaycan ve Gürcistan ile olan sınırları ilgili ülkelerin doğrudan anlaşmasıyla belirlenecektir.
İlgili ülkelerin 89. Maddede belirtilen karar tarihine kadar sınırları anlaşma yoluyla belirleyememeleri durumunda, söz konusu sınır, sınırı yerinde belirleyecek olan başlıca Müttefik Devletler tarafından belirlenecektir.”
5. 29 Mayıs-1 Haziran 1920. ABD Senatosu, Ermenistan toprakları üzerinde Ermenistan’ın (Ermenistan Devleti) sahipliğinin ABD tarafından fiilen tanınması anlamına gelen Ermeni Mandası’nın kabulünü görüştü.
Ermeni Mandası tartışmasının hukuki ve siyasi anlamı ve önemi, tahkim kararının önemi ile karıştırılmamalıdır.
Bunlar farklı hukuki ve siyasi türde kararlardır.
6. 10 Ağustos 1920 tarihinde, bir tarafta Ermenistan’ın da dahil olduğu galip devletler ile diğer tarafta mağlup Osmanlı İmparatorluğu arasında Sevr Antlaşması imzalanmıştır.
Sevr Antlaşması, Versailles-Washington sisteminin bir yandan galip devletler, diğer yandan Almanya (Versailles, 1919), Avusturya (Saint-Germain, 1919), Bulgaristan (Noyes, 1919), Macaristan (Trianon, 1920) ve Osmanlı İmparatorluğu (Sevr, 1920) arasında imzalanan antlaşmalarından biriydi.
7. 22 Kasım 1920 tarihinde, Amerika Birleşik Devletleri’nin 28. Başkanı Woodrow Wilson, tam adı “Türkiye ile Ermenistan Arasındaki Sınır, Ermenistan’ın Denize Erişimi ve Ermenistan Sınırına Bitişik Türk Topraklarının Askerden Arındırılması Hakkında Amerika Birleşik Devletleri Başkanının Kararı” olan bir tahkim kararı yayınlamıştır.
Hakem kararı geri alınamaz, zaman sınırlaması olmaksızın … ve Ermenistan, Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri de dahil olmak üzere tüm taraflar için bağlayıcıdır.”
“Batı Ermenistan Barbar Türk İşgalcilerine Karşı Mücadelede”
