Batı Ermenistan Ermenileri Sorunu Üzerine

  • by Western Armenia, Aralık 15, 2023 in Toplum
73 görüntüleme

Transkafkasya heyeti, Levon Karakhan'ın Brest-Litovsk'tan Kars, Batum ve Ardahan bölgelerinin Türklere bırakıldığını bildiren telgrafını aldığında henüz Tiflis'ten ayrılmamıştı. Transkafkasya Seym'i durumu tartışıyor ve ortak bir tutum oluşturmaya çalışıyor.   

Seym, Brest-Litovsk anlaşmasını kabul etmiyor ve Noy Jordania şöyle diyordu: "Bolşeviklerin imzaladığı gibi bir barışı imzalamayacağız. Nesiller boyu rezil olup lanetlenmektense, bu mevkide onurlu bir şekilde ölmek daha iyidir." 

Ermeni milletvekilleri, Türklerle yapılacak müzakerelerde Batı Ermenistan'da kendi kaderini tayin hakkını hayata geçirme fırsatını yakalamayı umuyorlardı.

Azerbaycanlılar Türklere desteklerini ilk başta temkinli bir şekilde, daha sonra ise giderek daha açık bir şekilde ifade ettiler. Onlar ayrıca savaşın bitmesi gerektiğini 1914'deki sınırlarla yetinmeyi ve Türklerin iç işlerine karışmamayı ilan ediyorlardı.

Trabzon'a giden Seym heyetinin başkanı Akaki Çhenkeli, üyeleri ise Abaşidze, Haydarov, Gvazava, Gaçinski, Kaçaznuni, Laskhişvili, Mehtiyev, Khas-Memedov, Khatisyan, Çikolin, Şeyh-ül-İslamov'du. Heyet içerisinde çok sayıda uzman, askeri personel ve tercüman yer aldı.

Ermeni tarafında ise Ruben Ter-Minasyan, tarihçi Leo ve diğerlerinin yanı sıra yaklaşık 50 kişilik bir koruma da hazır bulundu. Yaklaşık 90 kişilik heyetin Trabzon'a gelişi Türkler arasında alay konusu oldu. 

Türk heyeti geç kalmıştı ve Seym temsilcilerinin, Trabzon'un bir Türk şehri olduğu ve elçilerin güvenliğini sağlayacakları gerekçesiyle koruma eşliğinde şehre çıkmalarına izin verilmedi. Khatisyan gemide iki gün geçirdiklerini hatırlıyor. Türklerin temsilcileri ancak üçüncü günde Trabzon'a geldi.

Akaki Çkhenkeli şunu yazdı:

"Dacik- (Ermenicede Türk demektir) heyeti bugün ayın 27'sinde "Şestets" gemisiyle Trabzon'a geldi. Heyet 5 kişiden oluşuyor. Heyete Deniz Albay Rauf Bey başkanlık ediyor. Heyetimizin sekreteri onları gemide karşıladı ve ardından Dacik bir delege yanımıza gelerek buluşma yeri ve saati üzerinde anlaşmaya vardı. Bazı ön soruları açıklığa kavuşturmak amacıyla Rauf Bey ile toplantı için belirlenen evde buluştuk. Dacik hükümetinin bölgelerimizin boşaltılmasına ilişkin son telgrafa cevabını bilmediğimiz için heyet başkanına Dacik generalinin teklifinden haberdar olup olmadığını ve cumhurbaşkanının bu teklifi kabul edip etmediğini soracağım. Barış görüşmelerine devam etmek Osmanlı hükümetinin arzusu değil, cumhurbaşkanı bu öneri hakkında hiçbir şey bilmediğini söyledi ve sorumuzu yazılı olarak iletmemizi istedi. Dacikler ise yanıt için süre talebinde bulunarak, amaçlarının kalıcı bir barışa ulaşmak olduğunu ifade etti. Barış görüşmeleri için bu akşam karaya çıkıyoruz."

Seym heyetindeki Ermeni temsilcilerin durumu, Türklerin Karin-Erzurum'u işgal ettiğini, Kars ve Ardahan'ın Türklere iadesine ilişkin antlaşmanın Brest-Litovsk'ta imzalandığını öğrenince daha da zorlaşıyor. Türkler, Seym heyetinin derhal Brest Antlaşması'nı tanıması ve söz konusu bölgeleri özgürleştirmesi konusunda ısrar ediyor.

Transkafkasya temsilcileri ise Transkafkasya'nın devrimin ilk gününden beri Bolşeviklerin gücünü tanımadığını, bu nedenle imzaladıkları herhangi bir anlaşmanın onlar tarafından kabul edilemez olduğunu beyan ediyorlar. Türklerin iddiası, Brest Antlaşması'nın imzalandığı sırada Transkafkasya'nın bağımsızlığını ilan etmemiş olmasına dayanıyordu. Seym heyeti, kendi konumlarını ifade eden çeşitli noktaları yazılı olarak sundu; bunlardan biri, Ermenilerin ve Türk Ermenistanı'ndaki diğer ulusların özerklik hakkına atıfta bulundu.

Türk heyeti, ülkesinin içişlerine müdahaleye izin vermeyeceğini belirterek bu hususu kategorik olarak reddediyor.

Devam edecek...