Batı Ermenistan köylerinde korunan Hamşen dili

  • by Western Armenia, Nisan 12, 2024 in Toplum
53 görüntüleme

Hamşen halkı ve Hamşen dili üzerine yapılan çalışmalarda sıklıkla rastlanan Batı Hamşen-Doğu Hamşen ayrımı, dilin konuşulup konuşulmamasına dayanmaktadır.

Doğu grubu olarak kabul edilen Artvin ilinin Hopa, Kemalpaşa ve Borçka ilçelerinde yaşayan Hamşenliler Hamşen Ermenicesi ile iletişim kurarken, batı grubuna dahil olan Rize, Trabzon ve Karin vilayetlerinde yaşayanlar ise bu dili konuşamamaktadır. 

Bu ayrım aynı zamanda batı grubuna dahil olan Hamşen halkının Ermeni diliyle ilişkisi sorununun tartışma konusu olmasına da zemin hazırlamaktadır. Batı Hamşenliler Ermeniceyi unuttu mu? Eğer unuttularsa doğu Hamşenliler neden unutmadı? Bu tür sorular bu tartışmalar sırasında ortaya çıkan konulardır. 

Dolayısıyla bu bölgelerde Ermenilerin izini sürmek bu tür soruların cevabını bulmak açısından oldukça önemlidir. Gezgin notları bu bölgelerde Ermeni dilinin izlerini sürmek için en önemli kaynaklardan biridir. Bu bölgeleri ziyaret eden seyyahlar Pjişgyan, Mar ve Kokh, o bölgenin sakinlerinin Ermenice konuşan Müslüman Ermeniler olduğuna tanıklık ediyor.

Bu izleri takip etmemizi sağlayan bir diğer kaynak ise o bölgelerin yer adları ve aile adlarıdır. Bölgede halen Grigor, Timoş, Khozger ve Minas gibi Ermeni soyadları kullanılmaktadır. Bu bölgelerdeki tepelerin, dağların, zirvelerin adları arasında pek çok Ermeni adı korunmuştur. Bunlar arasında "Maturn" gibi sembolik bir yer adı da sayılabilir.

Bir diğer kaynak ise Osmanlı arşivlerinde muhafaza edilen ve köylerde yaşayan vergi mükelleflerinin listelerinin yer aldığı vergi tahsil defterleridir. Bölge köylerinde 1600'lü yıllarda vergi mükelleflerinin isimleri Ermeni iken, sonraki yıllarda Müslüman isimleri giderek artmaktadır. Bazı yazıtlarda Müslüman isimleri taşıyan ancak Ermeni soyadlarını taşıyan kişilere rastlamak mümkündür. Yakın zamanda bu protokollerle ilgili yeni çalışmaların yayınlanacağını da belirtelim.

Ayrıca şu kaynakları da okuyabilirsiniz:

-Hamşentsi'nin genetik kökeni Orta Asya'dan değil, Batı Ermenistan'dan geliyor.

-Ermeni kimliği

-Bir Ermeni Müslüman olabilir mi?

“Batı Ermenistan Vahşi Türk İşgalcilerine Karşı Mücadelede”