ЗАПАДНАЯ АРМЕНИЯ — Армянская ССР в составе единого Союза была республикой армян, а Нагорно-Карабахская автономная область — армянской автономией. А вот с Азербайджанской ССР и Нахиджеванской АССР все не так-то просто, как хотелось бы закавказским туркам.
В контексте их претензий на правопреемство Азербайджанской ССР, бесконечных рыданий о «территориальной целостности» и «международно признанных границах», обвинений Армении в осуществлении агрессии и прочих заявлениях, основанных на фальсификации исторических фактов и искажении действительности, стоит отметить / напомнить одну важную вещь: армяне являлись одним из государствообразующих этносов Азербайджанской ССР, а, стало быть, и нынешней Азербайджанской республики. Декларация Кавбюро ВКП (б) от 5 июля 1921 года, на которую любят ссылаться закавтурки, начинается со слов: «…Исходя из необходимости установления мира между мусульманами и армянами…», что свидетельствует о равном праве армян на правопреемственность и территорию бывшей Азербайджанской ССР. Кроме того, глупо было бы под термином «мусульмане» понимать исключительно закавказских турок. Это и талыши, и лезгины, и аварцы, и парсы, и таты, и другие мусульманские народы республики, имеющие, в качестве коренных народов региона, несравнимо больше прав на наследие бывшей АзССР, чем нынешние потомки пришлых тюркских кочевников.
То же касается и Нахиджеванской автономии. На ее флаге до 28 июля 1938 года фигурировала надпись на армянском языке.
А вот так звучало описание герба Нахиджевана в статье 111 Конституции Нахиджеванской АССР, принятой 18 сентября 1937 года Х Чрезвычайным съездом Советов Нахиджеванской АССР и утвержденной 7 апреля 1941 года IV сессией Верховного Совета АзССР:
«Государственным гербом Нахиджеванской Автономной Советской Социалистической Республики является государственный герб Азербайджанской ССР, который представляет собой изображение серпа и молота, нефтяной вышки на фоне восходящего солнца, обрамленных венцом из хлопка и колосьев, с надписью на азербайджанском и армянском (выделено мною — Пандухт) языках: «Азербайджанская Советская Социалистическая Республика», «Пролетарии всех стран, соединяйтесь!» и «Нахиджеванская АССР». В верхней части герба — пятиконечная звезда».
Кроме того, в Конституции 1937 года в статье 78 главы 7 «Суд и прокуратура» говорилось: «Судопроизводство в Нахичеванской АССР ведется на азербайджанском языке, а в селениях и поселках с большинством населения — на армянском языке». Лишь в 1978 году в новой Конституции формулировка (статья 150) стала звучать так: «Судопроизводство в Нахичеванской АССР ведется на азербайджанском языке или на языке большинства населения данной местности».
Вообще, включение в пределы Советского Азербайджана обширных армянских территорий, как и передача под его покровительство армянского Нахиджевана, происходила на основе многосторонних межгосударственных договоров и соглашений, что означало, что данные вопросы никоим образом не являются внутренними вопросами Азербайджанской ССР.
Стоит также вспомнить, что 30 августа 1991 года внеочередная сессия Верховного Совета Азербайджана приняла «Декларацию о восстановлении государственной независимости», т. е. в одностороннем порядке объявила о выходе республики из состава Советского Союза. Причем сделав это не на основе референдума, как того требовало союзное законодательство, а решением высшего органа государственной власти республики, в который, по понятным причинам, не входили ни представители НКАО, ни представители других населенных армянами районов Нагорного Карабаха, ни представители иных коренных народов Азербайджанской ССР.
Еще раньше это незаконный шаг сделал Гейдар Алиев в Нахиджеване. Постановлением Верховного совета Нахиджеванской АССР от 19 января 1990 года «О создавшейся общественно-политической ситуации» было принято решение о выходе Нахиджеванской АССР из состава не только Азербайджанской ССР, но и СССР. В специальном послании причинами подобного одностороннего незаконного решения указывались «сохранение территориальной целостности Нахиджеванской республики» и «грубое нарушении условия Карского договора, заключенного между Турцией, Азербайджанской ССР, Армянской ССР и Грузинской ССР при участии РСФСР». Это довольно забавная формулировка, если учесть что, согласно Карсскому договору, Нахиджеван передавался лишь под протекторат Азербайджана, а стало быть, пресловутый Карсский договор нарушил сам Азербайджан.
Именно в ответ на появление вышеупомянутой «Декларации о восстановлении государственной независимости» Азербайджана, спустя 3 дня, 2 сентября 1991 года, на совместной сессии Нагорно-Карабахского областного и Шаумяновского районного Советов народных депутатов и была принята Декларация о провозглашении Нагорно-Карабахской Республики в границах Нагорно-Карабахской автономной области и Шаумянского района. А референдум о статусе НКР от 10 декабря 1991 года, в ходе которого 99,89 % голосовавших высказались в пользу независимости, придал этой Декларации законную силу.
Эти действия арцахской стороны четко соответствовали требованиям Закона №1409-1 Верховного Совета СССР «О порядке решения вопросов, связанных с выходом союзной республики из СССР», принятого 3 апреля 1990 года. 3-я статья данного Закона сохраняла «за народами автономных республик и автономных образований право на самостоятельное решение вопроса о пребывании в Союзе ССР или в выходящей союзной республике, а также на постановку вопроса о своем государственно-правовом статусе», что, собственно, Арцахом и было выполнено. Причем выполнено юридически безупречно.
Помимо 3-ей, Азербайджаном была нарушена еще и 2-ая статья данного Закона, согласно которой «решение о выходе союзной республики из СССР принимается свободным волеизъявлением народов союзной республики путем референдума», проводящегося «тайным голосованием не ранее чем через шесть и не позднее чем через девять месяцев после принятия решения о постановке вопроса о выходе союзной республики из СССР».
Кстати, вышеупомянутый закон предусматривал проведение референдума не только в автономиях, но и в местах компактного проживания этнических групп:
«В союзной республике, на территории которой имеются места компактного проживания национальных групп, составляющих большинство населения данной местности, при определении итогов референдума результаты голосования по этим местностям учитываются отдельно».
Таким образом, организация и проведение арцахскими армянами референдума не только на территории НКАО, но и в Шаумянском сельском районе тоже были совершенно законными. Зато незаконным было непредоставление Азербайджаном права на подобный референдум лезгинам, аварцам и талышам, компактно проживавшим в Азербайджанской ССР на своих исконных землях.
И даже это еще не всё. Статья 14 вышеупомянутого Закона гласила, что должен быть «согласован статус территорий, не принадлежавших выходящей республике на момент ее вступления в состав СССР» (а это и НКАО, и Нахиджеван, и Северный Арцах, и Гардманк — П.) и «согласован статус территорий, на которых компактно проживают национальные группы, упомянутые в части 2 статьи 3 настоящего Закона, с учетом результатов их волеизъявления на референдуме». А статья 15 говорила о том, что «гражданам СССР, проживающим на территории выходящей республики», представлено «право выбора гражданства, места жительства и работы». Более того, выходящая республика должна была компенсировать «все издержки, связанные с переселением граждан из пределов республики». Ни единого пункта из вышеперечисленных Азербайджаном выполнено не было.
Так что кому-кому, а закавказским туркам необходимо помнить о том, что армяне — государствообразующий этнос их республики, и в один прекрасный день обязательно вернутся и вернут себе всё незаконно отнятое у них. Да и вообще, в интересах закавтурок заткнуться и никогда в жизни не упоминать о правовых вопросах своей липовой независимости, фантомной территориальной целостности и призрачных границ. А вот армянскому дипкорпусу неплохо бы, наконец, заняться изучением правовой документации для использования в качестве аргументированного юридического материала. Причем отнюдь не только в рамках урегулирования Карабахского конфликта.
ПАНДУХТ
Источник voskanapat.info
Ներկայացնում ենք Voskanapat.info-ում հրապարակված Պանդուխտի հոդվածը, ով մանրամասն ներկայացնում Ադրբեջանի կողմից խախտված օրենքները, որոնցով ոտնահարվել են Արցախի հայության իրավունքները։
«Հայաստանի ԽՍՀ-ն ընդհանուր միության կազմում էր, իսկ ԼՂ Ինքնավար Մարզը՝ հայկական ինքնավարություն էր։ Իսկ ահա Ադրբեջանի ԽՍՀ և Նախիջևանի ԱԽՍՀ-ի առումով ամեն ինչ այդքան էլ հեշտ չէ, ինչպես կցանկանային անդրկովկասյան թուրքերը։ Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի իրավահաջորդության վերաբերյալ իրենց հավակնությունների համատեքստը, անվերջ հեկեկոցները «տարածքային ամբողջականության» և «միջազգայնորեն ճանաչված սահմանների» մասին, Հայաստանի մեղադրանքները ագրեսիայի իրականացման մասին՝ հիմնված պատմության կեղծարարության փաստերի և իրականության խեղաթյուրման վրա, հարկ է նշել/ հիշեցնել մեկ կարևոր հանգամանք․ հայերը Ադրբեջանի ԽՍՀ-ի կազմավորողներից էին հանդիսանում հետևաբար և ներկա Ադրբեջանի Հանրապետության։ 1921թ․ հուլիսի 5-ի Կովկասյան Բյուրոյի հռչակագիրը, ինչի վրա հիմնվում են Անդրկովկասի թուրքերը, սկսվում է հետևյալ խոսքերով․ «․․․Ելնելով մուսուլմանների և հայերի միջև խաղաղության հաստատման անհրաժեշտությունից ․․․», ինչը փաստում է Ադրբեջանի ԽՍՀ-ի ներկա տարածքի նկատմամբ հայերի հավասար իրավունքների և իրավահաջորդության մասին։
Բացի այդ, հիմարություն կլիներ «մուսուլման» տերմինի տակ հասկանալ բացառապես Անդրկովկասի թուրքերին․ դա և՛ թալիշներն են, և՛ լեզգիները, և՛ ավարները, և՛ պարսերը, և թաթերը և պետության այլ մուսուլման ժողովուրդները, ովքեր, որպես տարածաշրջանի բնիկներ,նախկին Ադրբեջանի ԽՍՀ-ի ժառանգության հետ կապված ունեն անհամեմատ ավելի շատ իրավունքներ, քան թուրքաբնակ քոչվորների ներկա հետնորդները։ Նույնը վերաբերվում է Նախիջևանի ինքնավարությանը։
Ահա այսպես էր հնչում Նախիջևանի զինանշանի նկարագրությունը Նախիջևանի ԱՍՍՀ Սահմանադրության 111 հոդվածում՝, որը ընդունվել է 1937թ․ սեպտեմբերի 18-ին Նախիջևանի ԱՍՍՀ Խորհրդի արտահերթ Х համագումարի ժամանակ և հաստատվաել 1941թ․ ապրիլի 7-ին Ադրբեջանի ԽՍՀ-ի Գերագույն Խորհրդի IV համագումարի ժամանակ։
«Նախիջևանի ԻԽՍՀ-ի զինանշանը Ադրբեջանը ԽՍՀ-ի նույն զինանշանն է, որն իրենից ներկայացնում է մուրճ և մանգաղ, նավթային աշտարակ՝ ծագող արևի ֆոնին և պսակ՝ զուգորդված հայերեն և ադրբեջաներեն լեզուներով գրվածքով։ «Ադրբեջանի Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն», «Աշխարհի բոլոր պրոլետարներ, միացե՛ք» և «Նախիջևանի ԻԽՍՀ»։ Զինանշանի վերին հատվածում՝ հնգաթև աստղ»։
Բացի այդ, 1937թ․ Սահմանադրության 78 հոդվածի 7-րդ գլխի «Դատարան և դատախազություն» բաժնում ասվում է․ «Դատական գործընթացները Նախիջևանի ԻԽՍՀ-ում իրականացվում են ադրբեջաներենով, իսկ գյուղերում և քաղաքներոում բնակչության մեծամասնությունը խոսում է հայերեն»։ Միայն 1978թ․ նոր Սահմանադրության ընդունոից հետո (հոդված 150) սկսեց այսպես հնչել․ «Դատական գործընթացները Նախիջևանի ԻՍԽՍՀ-ում իրականացվում են ադրբեջաներենով կամ տվյալ տարածքի բնակչության մեծամասնության լեզվով»։
Ընդհանուր առմամբ, Խորհրդային Ադրբեջանի տարածքում խոշոր հայկական բնակվայրերի ընդգրկեումը, ինչպես նաև հայկական Նախիջևանի հանձնումը նրա վերահսկողության տակ, տեղի է ունեցել բազմակողմանի միջպետական պայմանագրերի և համաձայնագրերի հիման վրա, ինչը նշանակում էր, որ տվյալ հարցերը ոչ մի կերպ չէին հանդիսանում Ադրբեջանի ԽՍՀ-ի ներքին հարցեր։
Հարկ է նաև հիշել, որ 1991թ․ օգոստոսի 30-ին Ադրբեջանի Գերագույն Խորհուրդը արտահերթ նիստի ժամանակ «Պետական անկախության վերականգնման մասին հռչակագիր» ընդունեց և միակողմանիորեն հայտարարեց Խորհրդային Միության կազմից պետության դուրս գալու մասին։ Ի դեպ, դա անելով ոչ թե հանրաքվեի միջոցով, ինչը պարտադրում էր միության կանոնադրությունը, այլ երկրի պետական կառավարման բարձրագույն մարմնի որոշմամբ, որի մեջ հայտնի պատճառներով չէին մտնում ո՛չ Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի ներկայացուցիչները, ո՛չ Լեռնային Ղարաբաղի հայերով բնակեցված մյուս շրջանների ներկայացուցիչները, ո՛չ էլ Ադրբեջանի ԽՍՀ-ում բնակվող այլ ժողովուրդներ։
Ավելի վաղ, այդ անօրինական քայլն արել էր Հեյդար Ալիևը Նախիջևանում։ Նախիջևանի ԻԽՍՀ-ի Գերագույն Խորհրդի 1990 թ. հունվարի 19-ի հրամանագրով «Ստեղծված սոցիալ-քաղաքական իրավիճակի մասին» Նախիջևանի ԻԽՍՀ-ն ոչ միայն Ադրբեջանի ԽՍՀ-ի, այլև ԽՍՀՄ կազմից դուրս գալու մասին որոշում կայացվեց։ Հատուկ ուղերձում նման միակողմանի անօրինական որոշման պատճառ շեշտվում էր «Նախիջևանի Հանրապետության տարածքային ամբողջականության պահպանումը» և «ՌԽՖՍՀ-ի մասնակցությամբ Թուրքիայի, Ադրբեջանի ԽՍՀ-ի, Հայաստանի ԽՍՀ-ի և Վրաստանի ԽՍՀ-ի միջև կնքված Կարսի պայմանագրի կոպիտ խախտոման մասին»: Սա բավական ծիծաղելի ձևակերպում է, եթե հաշվի առնենք այն, որ Կարսի պայմանագրի համաձայն, Նախիջևանը պարզապես անցնում էր Ադրբեջանի պաշտպանության տակ, ուստի ստացվում է, որ Կարսի պայմանագիրը խախտվել է հենց Ադրբեջանի կողմից:
Հենց Ադրբեջանի «Պետական անկախության վերականգնման վերոնշյալ հռչակագրի» հանտնվելուն ի պատասխան, երեք օր անց 1991թ․ սեպտեմբերի 2-ին Լեռնային Ղարաբաղի տարածաշրջանային և Շահումյանի շրջանային Ժողովրդական պատգամավորների խորհուրդի համատեղ նիստում ընդունվեց հռչակագիր Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի և Շահումյանի շրջանի սահմաններում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության հռչակման վերաբերյալ:
Իսկ 1991թ․ դեկտեմբերի 10-ի Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կարգավիճակի մասին հանրաքվեին, որի արդյուքնում ընտրողների 99,89%-ը քվեարկել էր հօգուտ անկախության, օրինական ուժ տրվեց։
Արցախյան կողմի քայլերը հստակ համապատասխանում էին ԽՍՀՄ-ի Գերագույն խԽորհրդի №1409-1 օրենքի պահանջներին «ԽՍՀՄ-ից միութենական հանրապետության դուրս գալու հետ կապված հարցերի լուծման մասին»՝ ընդունված 1990թ․ ապրիլի 3-ին։ Տվյալ օրենքի 3-րդ հոդվածը, որում ասվում է «Ինքնավար հանրապետությունների և ինքնավար միավորների ժողովուրդները պահպանում են իրավունքը ինքնուրույն որոշելու ԽՍՀՄ կամ դուրս եկող միութենական հանրապետության կազմում մնալու վերաբերյալ, ինչպես նաև իրենց պետական իրավական կարգավիճակի վերաբերյալ հարց առաջադրելու իրավունք ունեն», ինչը իրականցվեց Արցախի կողմից։ Ի դեպ, իրավականորեն փայլուն կերպով իրականացվեց։
Բացի 3-րդից, Ադրբեջանի կողմից նաև խախտվել էր տվյալ օրենքի 2-րդ հոդվածը, որի համաձայն «ԽՍՀՄ միութենական հանրապետության կազմից դուրս գալը միութենական հանրապետության ժողովուրդների կողմից իրականացվում է ազատ կամարտահայտման ձևով՝ հանրաքվեի ճանապարհով», ընթացող «գաղտնի քվեարկությամբ ԽՍՀՄ միութենական հանրապետության կազմից դուրս գալու որոշում կայացնելուց ոչ շուտ քան 6 և ոչ ուշ քան 9 ամիս անց»։
Նշենք, որ վերոնշյալ օրենքը հաշվի էր առնում հանրաքվեի անցկացումը ոչ միայն ինքնավարություններում, այլև էթնիկական խմբերով հոծ բնակեցված տարածքներում․
«Միութենական հանրապետությունում, որի տարածքում կան հոծ բնակեցված ազգային խմբեր, որոնք հիմնականում ապրում են տվյալ տարածքում, հանրաքվեի արդյունքների որոշման ժամանակ այդ տարածքների քվեարկության արդյունքները առանձին են հաշվվում»։
Այդպիսով, Արցախի հայերի կողմից կազմակերպված և անցկացված հանրաքվեն ոչ միայն Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզում, այլև Շահումյանի գյուղական բնակավայրերում բացարձակ օրինական էին։ Բայց անօրինական էր Ադրբեջանի կողմից լեզգիներին, ավարներին և թալիշներին նման հանրաքվեի իրավունք չտալը, ովքեր ապրում էին Ադրբեջանի ԽՍՀ-ում, բայց իրենց բնիկ հողերի վրա։
Եվ սա ամենը չէ։ Վերոնշյալ օրենքի 14-րդ հոդվածըն ասում է, որ պետք է «համաձայնեցվի այն տարածքների կարգավիճակը, որոնք ԽՍՀՄ մուտք գործելու պահին չէին պատկանում դուրս եկող պետությանը» (իսկ դա ԼՂԻՄ-ն է, և Նախիջևանը, և Հյուսիսային Արցախը և Գարդմանքը) և տարածքների կարգավիճակը համաձայնեցված է, որոնցում ապրում են ազգային խմբերը նշված սույն օրենքի 3-րդ հոդվածի 2-րդ մասում՝ հաշվի առնելով կամարտահայտման արդյունքները հանրաքվեի ընթացքում»։
Իսկ հոդված 15-ն ասում է այն մասին, որ «ԽՍՀՄ քաղաքացին, որն ապրում է դուրս եկող պետության տարածքներում» ունի «քաղաքացիություն, բնակավայր և աշխատավայր ընտրելու իրավունք»։ Ավելին, դուրս եկող պետությունը պետք է կոմպենսացնի «պետության սահմաններից դուրս քաղաքացիների վերաբնակեցման հետ կապված բոլոր ծախսերը»։
Ադրբեջանը վերոնշյալ կետերից և ոչ մեկը չի իրականացրել։ Այնպես, որ, գոնե, Անդրկովկասի թուրքերը պետք է հասկական, որ հայերն են իրենց պետության ձևավորողը, և մի պայծառ օր հայերն անպայման կվերադառնան և կվերադարձնեն ապօրինաբար իրենցից խլված ամեն ինչը։ Եվ ընդհանրապես, Անդրկովկասի թուրքերի շահերից է բխում, որ լռեն և կյանքում երբեք չհիշեն իրենց անկախությանը վերաբերող հարցերը, անտեսանելի տարածքային ամբողջականության և ուրվական սահմանների մասին։ Իսկ հայկական կողմը լավ կլիներ իրավական փաստաթղթերը լավ ուսումնասիրեր, որպեսզի կարողանար դրանք օգտագործել որպես հիմնավոր իրավական նյութեր։ Ի դեպ, ոչ միայն ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման հետ կապված»։
Պանդուխտ
Աղբյուր՝ voskanapat.info