Konstantinopolun hatırası sadece taş binalarda, kiliselerde veya tarihi arşivlerde değil, aynı zamanda seste de saklıdır: şarkılarda, ilahilerde, düğün ezgilerinde ve evlerde korunmuş müzikte.

Ermeni sözlü müziği, Konstantinopolun çok katmanlı kültürel hafızasının önemli bir parçasıdır. Halkın tarihini, acılarını, yer değiştirmelerini ve sürekliliğini içinde barındırır. Dil şarkıya dönüştüğünde, tarih sessiz kalmaz, sadece biçim değiştirir.

1915’ten sonra Ermeni sözlü müziği farklı şekillerde yayıldı. Diasporada daha yaygın hale gelirken, Konstantinopolis’te kalan sesler yavaş yavaş büyük sahnelerden küçük odalara, meydanlardan kapalı avlulara çekildi. Ancak yok olmadı.

Bu kültürel hafızanın önemli tanıklarından biri de, sadece Ermeni halk ezgilerini toplamakla kalmayıp, aynı zamanda bu bölgenin müzikal çeşitliliğini de kaydeden Komitas Vardapet’tir. Koleksiyonlarında Ermeni, Kürt ve Türk ezgileri yan yana yer alarak, farklı kültürlerin seslerinin ne kadar iç içe geçtiğini göstermektedir.

Ermeni müziği bugün Konstantinopolis’te eskisi kadar görünür olmasa da, bu onun yok olduğu anlamına gelmez. Bir kilise avlusundaki ilahi, bir aile toplantısında söylenen şarkı veya bir evdeki duduk melodisi o anıyı korumaya devam ediyor.

Şehir değişti, insanlar gitti, ama sesler tamamen kaybolmadı. Çünkü müzik, hafızanın en kalıcı biçimlerinden biridir. Bazen şehirler tarihlerini kitaplarla değil, şarkılarla korurlar.