Արարային ճակատամարտ. հայոց պատմութեան մոռացուած էջեր 

  • by Editbeglari, January 29, 2024 in Արդիական Պատմութիւն
632 դիտում

Արեւելեան լեգեոնը շարունակեց կռուիլ դաշնակիցներու քովը մինչեւ Կիլիկիոյ ազատագրումը։

1919 թուականին Կիլիկիոյ ազատագրումեն ետք Ֆրանսիան որոշեց Արեւելքին լեգեոնը բաժնիլ հայկական եւ սիրիական լեգեոնի։

Հայկական լեգեոնը կազմաւորուած է 1919 թուականի Փետրվար 1-ին, 1920 թուականի Յունուար 19-ին (Արեւմտեան) Հայաստանի անկախութեան փաստացի ճանաչումեն ետք։ Հայկական լեգեոնը կը նախատեսուեր ըլլալ (Արեւմտեան) Հայաստանի ապագա ազգային բանակին կորիզը։ )

Լոս Անջելեսին հայերը նաեւ մարդասիրական դեր են խաղացած օգնելով փրկիլ եւ պաշտպանիլ հազարաւոր հայ փախստականներու եւ ցեղասպանութիւնը վերապրածներու, ովքեր փախած են Արեւմտեան Հայաստանեն Մերձաւոր Արևելք: Հայկական լեգեոնը նաեւ նպաստած է քանի մը հայկական դպրոցներու, մանկատուներու եւ հիվանդանոցներու ստեղծմանը եւ պահպանմանը` համագործակցելով Հայ օգնութեան միութեան եւ այլ կազմակերպութիւններու հետ:

Սակայն Հայկական լեգեոնը չհասաւ իր վերջնական նպատակը, որն էր Արեւմտեան Հայաստանի հողերը հայկական անկախ պետութեան պաշտպանութիւնը։

1920 թուականի Մայիս 11-ին Հայաստանի իրաւական անկախ պետութիւն ճանաչելեն ետք 1920 թուականի Օգոստոս 10-ին ստորագրուած Սեւրին Դաշնագիրով վերջ դրուեցաւ դաշնակիցներու եւ Թուրքիոյ միջեւ պատերազմին, որն ինքն իր վաւերացմամբ ճանաչեց իրաւունքը։ հայ ժողովուրդի եւ Հայաստանի անկախութեան եւ ինքնիշխանութեապ՝ Ազգերու լիգային յովանու ներքոյ հայկական պետութիւն ստեղծելու համար։ Սակայն այս պայմանագիրը երբեք չիրագործուեցաւ, քանի որ այն մերժուեցաւ թուրք ազգայնականներու/ահաբեկիչներու կողմեն, որոնք դիմադրութեան պատերազմ սկսեցին դաշնակիցներու եւ հայերու դէմ։ Թուրք ազգայնականներու՝ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքին գլխաւորութեամբ յաջողուեցաւ ջախջախիլ հայկական ուժերը եւ գրաւիլ Արեւմտեան Հայաստանը։

1923-ին ստորագրուած Լոզանին պայմանագիրը կը փորձէր լուծում գտնիլ՝ Արեւմտեան Հայաստանին մէջ ստեղծելով հայկական ազգային տուն նախագահ Վ. Վիլսոնին սահմանները՝ Թուրքիոյ հետ նոր պատերազմ սկսելեն խուսափելու համար, բայց նոյնիսկ այս դրոյթը չիրագործուեցաւ։ Այս հայկական ազգային տունը տեղափոխուեցաւ Թալինի շրջանի Արեւելեան Հայաստան:

Հայկական լեգեոնը լուծարուած է 1920 թուականին, եւ անոր անդամները ցրուած են տարբեր երկրներ՝ Ֆրանսիոյ մէջ, Լիբանանին մէջ, Սիւրիա եւ Արեւելեան Հայաստան։

Հայկական լեգեոնը հայոց պատմութեան նշանաւոր եւ հերոսական գլուխ է, որն արժանի է յիշուելու եւ մեծարուելու աշխարհի եւ մասնաւորապէս հայ ժողովուրդի կողմեն։ Հայկական լեգեոնը կը վկայէ  հայ զինւորներու խիզախութեան, հմտութեան եւ հավատարմութեան մասին, ովքեր կռուած են յանուն իրենց ազգի եւ դատի անյաղթահարելի դժվարութիւններու եւ թշնամիներու դէմ:

Հայկական լեգեոնը նաեւ հայկական ոգիին եւ ինքնութեան խորհրդանիշն էր, որը գոյատեւեց եւ բարգավաճեց՝ չնայած ցեղասպանութեանն ու ճնշումներուն: Հայկական լեգեոնը հպարտութեան եւ ոգեշնչման աղբիւր է հանդիսացած հայերու սերունդներու համար, ովքեր շարունակած են պայքարիլ եւ ձգտիլ յանուն արդարութեան եւ հայերու դէմ իրականացուած ցեղասպանութեան ճանաչման, ինչպէս նաեւ յանուն հայկական պետութեան անկախութեան եւ անվտանգութեան։ Հայկական լեգեոնը հայ ժողովուրդի ժառանգութիւնն է, որը երբեք չպետք է մոռացուի։