Уничтожение кладбища средневековых армянских хачкаров около города Джульфа на территории Нахичеванской Автономной Республики, автономного образования (эксклава) в составе Азербайджана — акт вандализма. Согласно Международному совету по сохранению памятников и достопримечательных мест (ИКОМОС), западным СМИ и армянским источникам, уничтожение исторических памятников было организовано властями Азербайджана.
Первые обвинения в адрес азербайджанских властей были выдвинуты Арменией в 1998 году. Окончательно кладбище было уничтожено в конце 2005 года. Находившиеся там надгробия-хачкары были разбиты людьми в военной форме с помощью тяжёлой строительной техники, а обломки памятников погружены в грузовики и сброшены в реку Аракс. Сама территория кладбища была превращена в стрельбище
Чешский писатель и публицист Юлиус Фучик писал: «Не бойтесь врагов -они могут только убить; не бойтесь друзей — они могут только предать; бойтесь людей равнодушных — именно с их молчаливого согласия происходят все самые ужасные преступления на свете».
Амаяк Тер-Абрамянц: «Я Умер В Нахичевани»
Аграм Араратович Айвазян — историк, культуровед, арменовед, заслуженный деятель культуры Республики Армения, исследователь Нахичевана. Недавно он поделился на своей странице в одной из социальных сетей уникальными фотографиями средневековых хачкаров.
Аргам Айвазян всю жизнь занимался исследованием истории Нахичевана, он посвятил 45 лет своей жизни изучению исторических памятников этого региона.
Из архива Аграма Араратовича Айвазяна
Является автором 200 работ, 43 из которых изданы, а 7–8 готовятся к изданию. Также он автор фильма «Джуга – прерванная мелодия» и пяти фильмов серии «Закованный армянский мир», организатор ряда выставок, конференций, обсуждений (Москва – Армянское посольство, США – Гарвардский университет и т.д.). За свою плодотворную деятельность в сфере охраны памятников, изучения и распространения истории и культуры Нахичевана Аргам Айвазян был награждён медалью Акопа Мегапарта Республики Армения.
В 1981 году вышла в свет книга Аргама Айвазяна «Памятники армянской архитектуры Нахичеванской АССР». Известный советский ученый Анатолий Якобсон, отметил несомненную ценность книги, достоинства которой не умаляют мелкие недочеты встречающиеся в ней. Согласно Якобсону, Айвазян своим трудом вынес на поверхность, сделал доступным и ввел в научный оборот малоизвестный и исторически очень важный материал—архитектуру поздпесредневековой Армении.
Армянский музей Москвы публикует уникальные фотографии из собрания Аграма Айвазяна. Светлая память…
Ջուղայում միջնադարյան հայկական խաչքարերի ոչնչացումը վանդալիզմ է։ Հուշարձանների և տեսարժան վայրերի պահպանման միջազգային խորհրդի (ԻԿՕՄՈՍ), արևմտյան ԶԼՄ-ների և հայկական աղբյուրների համաձայն, պատմական հուշարձանների ոչնչացումը կազմակերպվել է Ադրբեջանի ղեկավարության կողմից։
Ադրբեջանի իշխանությունների դեմ ուղղված մեղադրանքները առաջին անգամ 1998-ին Հայաստանի կողմից են առաջ քաշվել։
Գերեզմանատունը վերջնականապես ոչնչացվել է 2005թ-ին։ Այնտեղ գտնվող խաչքարները ջախջախվել են զինվորական հագուստով մարդկանց կողմից՝ ծանր շինարարական տեխնիկայով, իսկ հուշարձանների մնացորդները թափվել են Արաքս գետը։ Այնուհետև գերեզմանոցը վերածվել է հրաձգարանի։
Չեխ գրող և հրապարակախոս Յուլիուս Ֆուչիկը գրել է․ «Մի՛ վախեցեք թշնամիներից, նրանք կարող են միայն սպանել, մի՛ վախեցեք ընկերներից, նրանք կարող են միայն դավաճանել, վախեցե՛ք անտարբեր մարդկանցից, հենց նրանց լուռ համաձայնությամբ են տեղի ունենում բոլոր ամենասարսափելի հնացագործություններն աշխարհում»։
Արգամ Արարտի Այվազյան՝ պատմաբան, մշակութաբան, հայագետ, Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր գործիչ, նախիջևանագետ։ Վերջերս նա իր էջում կիսվեց միջնադարյան բացառիկ խաչքարների լուսանկարներով։
Արգամ Այվազյանը ողջ կյանքում զբաղվել է Նախիջևանի պատությամբ, նա իր կյանքի 45 տարիները նվիրել է այդ շրջանի պատմական հուշարձանների ուսումնասիրությամբ։
Շուրջ 200 աշխատությունների հեղինակ է, որոնցից 43-ը հրապարակվել են, իսկ 7-8-ը պատրաստվում են հրապարակման։ Նա նաև «Ջուղա․ ընդհատված մեղեդի» ֆիլմի հեղինակն է և «Արգելված Հայկական աշխարհ» ֆիլմաշարի 5 ֆիլմերի հեղինակը, մի շարք ցուցահանդեսների կազմակերպիչ և այլն։ Նախիջևանի հայկական հուշարձանների հետազոտության պտղաբեր գործունեության համար նա պարգևատրվել է Հակոբ Մեղապարտի մեդալով։
1991թ-ին լույս տեսավ Արգամ Այվազյանի «Նախիջևանի ՍՍՀ-ի հայկական ճարտարապետական հուշարձանները» գիրքը։ Սովետական հայտնի գիտնական Անատոլի Յակոբսոնը նշել է գրքի անգնահատելի արժեքը։ Յակոբսոնի խոսքով, Այվազյանն իր աշխատանքով ջրի երես է հանել և հասանելի է դարձրել գիտական աշխարհում քիչ հայտնի և պատմականորեն շատ կարևոր նյութ Հայաստանի միջնադարյան ճարտարապետության մասին։