ԿԻԼԻԿԻԱ – Սուրիոյ ձիթենիի տնկարանները երկրի հիւսիսարեւմուտքին կը կեդրոնանայ, ձիթենիներու 20 տոկոսը այնտեղ կը գտնուի։ Մասնաւորապէս ուշադրութիւն կը գրաւէ նախապէս Հալէպի նահանգին մաս կազմող, բայց 2014 թուականին իր ինքնավարութիւնը հռչակած Աֆրինը։ Սուրիոյ մէջ եղած ձիթապտուղի արտադրութեան 30 տոկոսը Աֆրինի մէջ կ՛իրականանայ՝ իր բնակչութեան մեծամասնութեան գործակցութեամբ։ Կ՛ենթադրուի որ Աֆրինի շրջակայքին 15 միլիոն ձիթենիներ ըլլալու են։ Շրջանի կլիման եւ հողի տեսակը նպաստաւոր են այս մշակոյթին համար։ Աֆրինցիները ձիթապտուղի հետ կապուած ամէն գործ՝ կոոպերատիւներու միջոցով կ՛իրականացնեն, եւ կ՛արտադրեն ձիթապտուղ, ձիթաիւղ, օճառ, թէյ, նոյնիսկ ածուխ՝ կորիզէն․․․

Քիւանչ Էլիաչըք

Ձիթագործութեան օրրանը

Քանի մը շաբաթ առաջ ՛՛Սուրիա՛՛ եւ ՛՛ձիթապտուղ՛՛ ըսելով՝ անմիջապէս կը վերյիշէինք Սուիրոյ խոհանոցի ձիթաիւղով պատրաստուած մէկը միւսէն համեղ  կերակուրները, կամ ալ իր որակով Սպանական արտադրանքներուն հասնող ՛՛Սորանի՛՛ անուամբ ձիթապտուղը․․․ Թերեւս կրնայինք սուզուիլ անօրինական ձեւերով Թիւրքիայ մտնելով տեղական իւղի գինը իջեցնող Սուրիական ձիթաիւղին շուրջ տարուղ քննարկումներուն մէջ։ Ասկէ յետոյ ալ մեր միտքը պիտի գայ ՛՛Ձիթենիի Ճիւղ Գործողութիւն՛՛-ը։

ԱՄՆ-ի եւ Ռուսիոյ օդուժը տարիներէ ի վեր կը ռմբակոծէ Սուրիոյ տնկարանային հողատարածքները, որովհետեւ ռազմիկները ձիթենիներու տակ իրարու դէմ որոգայթներ կը լարեն։ Բոլոր մշակոյթներուն համար ալ հաշտութեան խորհրդանիշը եղող ձիթենիի ճիւղերը՝ պատերազմի վկաները կը դառնան։ Մինչդեռ Սուրիան եւ սուրիացիները 6000 տարիներէ ի վեր իրենց ձիթենիի ծառերուն հետ սիրերգութիւն կ՛ընէին։

Պատմականօրէն ձիթագործութեան օրրանը եղող Սուրիան՝ այսօր ալ աշխարհի վրայ ձիթապտուղի ամենակարեւոր արտադրողներէն է, եւ ձիթապտուղը երկրի թէ՛ տնտեսութիւնը եւ թէ՛ մշակոյթը յայտնի դարձնող հիմնական տարրերէն մէկն է։

Երկիրի ներկայիս մօտ 620 հազար հեկտարի հասնող տարածքին՝ 100 միլիոն ձիթենիներու գոյութիւն ունենալը կ՛ենթադրուի։ Պատերազմէն առաջ 200 հազար ընտանիք՝ այսինքն բնակչութեան 5-էն 1-ը, իր օրապահիկը կ՛ապահովէր ձիթապտուղէն։ Վերջին քսան տարիները նկատի առնելու պարագային, միջին հաշուով 110 հազար տոննա սեղանի ձիթապտուղ, եւ 112 հազար տոննա ձիթաիւղ կ՛արտադրուէր։ Անձ գլուխ սպառուածը 6 կիլոգրամի կը հասնէր։ Միջազգային ՛՛Ձիթապտուղի Խորհուրդ՛՛-ի  (IOC) թիւերուն համաձայն, 2015 թուականին 215 հազար տոննա ձիթապտուղ հաւաքուած է։ Այս թիւը համարժէք է աշխարհի յետագայ արտադրութեան 6 տոկոսին։

Իդլիբին մօտիկ Էբլայի գրադարանին մէջ նախքան Քրիստոս 2400 թուականին պատկանող կաւէ սալիկներուն մէջ ձիթագործութեան վերաբերող փաստաթուղեր ալ կը գտնուին։

Արաբները դեռ ձիթապտուղի համին չէին նայած, երբ Աքքադերէն գրուած տախտակներուն վրայ այս պտուղի անունը ՛՛Զի-իր-տուն՛՛ յիշատակուած է։ Այսինքն Ձիթենիի գիւղատնտեսութեան տեսութիւնը, նոյնիսկ անոր անունը՝ Սուրիայէն  կուգայ․․․ Զրադաշտները 20 հազար տարի առաջ՝ Սուրիայի մէջ տեղի ունեցած արիւնոտ, դանակներով զինուած երկու ազգերու հաշտեցումը կը նկարագրէ, երբ անոնք իրարու ձիթենիի ճիւղեր կը նուիրեն։ Այս ժառանգութիւններուն շարքին ալ, Սուրիանիները ձիթապտուղի արհեստին մէջ հազարաւոր տարիներէ ի վեր իրենց վարպետ ըլլալնուն մասին կը վկայեն։

Պատերազմի ընթացքին նոյնիսկ, 2015 թուականին՝ Սուրիան 217 հազար տոննանոց ձիթաիւղի իր արտադրութեամբ, գրաւեց աշխարհի չորրորդ տեղը։ Նոյն տարուն Սպանիան 1․2 միլիոն, Իտալիան 350 հազար տոննա ձիթաիւղ արտադրած էին։

Երկրիը ընդհանուր առմամբ, մօտ 150 հազարի հասնող ձիթենիի յատկացուած տարածքներ ունի, որոնց կէսը 5 հեկտարէն փոքր է։ Ձիթաիւղի արտադրութեան 23 տոկոսը սառն ճզմամբ եւ քարով ճզմամբ կ՛իրականանայ։

Սուրիոյ մէջ համապատասխան զանազան հողերու տեսակներուն եւ միկրոկլիմայական շրջաններուն՝ ձիթապտուղի տարբեր տեսակներ կ՛աճին։ Անոնցմէ ամենանշանաւորը՝ հիւսիս եւ հիւսիս արեւմուտքին աճող Սօրանի (Սաւրանի) տեսակն է։ Սօրանին դիմակայուն է ցուրտին, երաշտին եւ հիւանդութիւններուն, որ կը գործածուի թէ՛ որպէս սեղանի եւ թէ՛ ձիթաիւղի համար։ Անոր իւղը բարձր որակի է, ամենաշատ տնկուած տեսակը ՛՛Զեյթի՛՛ կը կոչուի։ Յատկապէս Հալէպի շրջանին հանդիպող տեսակը՝ կիսակոշտ եւ ցրտադիմացկուն է։ Դօէբլիի մէջ հասարակ երեւացողը՝ մէկ այլ տեսակ է։ Ան խոնաւ հողերուն կը յարմարի, բայց երաշտի չի դիմանար։ Պտուղը վաղահաս է, դիւրին կը հաւաքուի, բայց իւղը քիչ է։ Սեղանի ձիթապտուղի երկու տեսակ ալ կայ․ Էբու Սաթլ՝ որ Պալմիլայի մէջ կ՛աճի, իսկ Քայսի կոչուողը կը գնահատուի ընդհանրապէս կանանչ ըլլալուն համար։ Սուրիոյ ձիթապտուղի տեսակներուն հետ կրնաք համեմատել Թիւրքիոյ մէջ աճող Հաշեբի, Քալեմբեզի, Դերիք, Նիզիպ, Հալհալի տեսակները։

Հաշտութեան խորհրդանիշը՝ պատերազմի վկան է

Վիճակագրութիւնները չեն արտացոլեր ծառերուն տակ ապրուած դժուարութիւնները։ Պատերազմի ընթացքին տեղի ունեցան ձիթաիւղի գործարաններու եւ արտադրանքներու առգրաւման դէպքեր։ Շատ անգամ հողագործը իր կեանքը կորսնցուց։ Հակամարտութիւններուն եւ ռմբակոծումներուն պատճառով՝ գործաւորներու ձիթաստաններ երթալը, հաւաքուած ձիթապտուղը գործարան տեղափոխելը՝ վերածուեցաւ կեանքի եւ մահուան խնդիրի։

Հիւսիսային Սուրիոյ ձիթապտուղ արտադրողները Եւրոպայ եւ Ամերիկայ կ՛արտահանեն, սակայն անկէ առաջ պէտք իւղի թիթեղեայ ամանները Աֆրինէն դուրս հանել պէտք է։ Թիթեղեայ պարունակիչները իրարու դէմ առճակատող զինեալ ուժերու վերահսկողութեան տակ գտնուող տարածքներէն դուրս բերելէ ետք՝ կառավարական վերահսկողութիւն տակ գտնուող Լաթաքիոյ նաւահանգիստէն կը բարձուին նաւերու վրայ։ Այս ճամբորդութեան ընթացքին մեքենաներ կը գողցուին, վարորդներ կը սպաննուին։ Բոլոր հսկողութեան անցակէտերուն՝ պէտք է վարձահատոյց ըլլալ։ Ոմանց կաշառք, ոմանց տուրք՝ սակայն բոլորը կը բարձրացնեն ծախսերը, եւ կը պակսեցնեն շահոյթը։

Միլիոնաւոր անձերու երկիրը լքելը, հարիւր հազարաւորներու կեանքի կորուստը՝ որոշ ժամանակէ ի վեր օր օրի կը դժուարացնեն գործաւորներ գտնելը ձիթենաստաններուն մէջ աշխատելու համար։ Քանի որ երկրին մէջ մնացած տղամարդ գործաւորներուն մեծ մասը պատերազմին մասնակից դարձած էին՝ անոնց փոխարէն կին եւ երեխայ գործաւորները կը հաւաքեն ձիթապտուղները։

Պատերազմը անհաշիւ վնասներ պատճառեց գիւղատնտեսութեան ենթակառուցուածքներուն եւ բնութեան։ Գիւղատնտեսութեամբ զբաղուող բնակչութիւնը տեղահանուեցաւ, իսկ առեւտուրի եւ բաշխման կապերը տակն ու վրայ եղան։ Հողագործներէն շատերը ուրիշ աշխատանք փնտռելով՝ լքեցին գիւղատնտեսութիւնը։ Շրջանին մէջ մնացողները անհրաժեշտ տեքնիք գործիքները չկրցան ապահովել։ Դեղորայք եւ պարարտանիւթ գտնելը դժուարացաւ։ Արտադրութիւնը կը կատարուի հասարակ միջոցներով եւ ավանդական մեթոդներով։ Այս իրողութիւնը եթէ երբեմն կը կարողանայ որակը բարձրացնել ալ՝ արտադրողութեան ժամանակը կ՛երկարէ եւ համապատասխան ծախսերը կ՛աւելցնէ։

Աղացներն ու գործարանները կ՛աւելցնեն իրենց աշխատութեան գիները, կամ ալ կը ստիպուին վաճառել իրենց հիմնական գոյքերը։ Երբ արտադրողներուն եկամուտները կը պակսին՝ միջնորդները կամ զինեալ կառոյցները կ՛աւելցնեն իրենց հասանելիք մասնաբաժինները։ Վերջին տարիներուն ձիթաիւղի մեծ մասը մաքսանենգ ճանապարհներով Թիւրքիայ կը ղրկուի։ Մաքսանենգութիւնը բարձրացնելով երկրի մէջ եղած ձիթապտուղի արժէքները՝ կը նուազեցնեն երկրի եկամուտը հանդիսացող տուրքերու կարեւոր աղբիւրներէն մէկու կարողութիւնը։

Հակառակ ամէն ինչի՝ Սուրիան 2016 թուականին 20 տոննա ձիթաիւղ արտահանեց։ Յատկապէս արաբական երկիրներուն եւ Թիւրքիային վաճառք իրականացնելու ընթացքին՝ Սպանիայի եւ Յունաստանի նման երկիրներէն որոշ ընկերութիւններ կը ներմուծեն Սօրանի ձիթաիւղը, որպէսի անկէ ստանան տարբեր համ ունեցող արտադրանք, եւ իրենց իւղերուն դիմացկունութիւնը աւելցնեն։

Ձիթապտուղի հայրենիքը՝ Աֆրին

Սուրիոյ ձիթաստանները երկրի հիւսիս-արեւմուտքին կեդրոնացած են, ձիթենիներու 20 տոկոսը այնտեղ կը գտնուին։ Յատկապէս առաջ Հալեպի նահանգին ենթակայ եղած, սակայն 2014 թուականին իր ինքնավարութիւնը յայտարարած Աֆրինը աչքի կ՛իյնայ։ Սուրիոյ մէջ ձիթապտուղի արտադրութեան 30 տոկոսը Աֆրինի մէջ կ՛իրականանայ, ուր բնակչութեան մեծ մասը ձիթագործութեամբ կը զբաղի։ Աֆրինի տարածաշրջանին 15 միլիոն ձիթենիի ծառ ըլլալը կ՛ենթադրուի։

Տարածաշրջանի կլիման եւ հողի բաղադրութիւնը ձիթապտուղի արտադրութեան համար նպաստաւոր է։ Աֆրինցիները ձիթապտուղի հետ առնչուող ամէն ինչ կոոպերատիւներու միջնորդութեամբ կ՛իրականացնեն եւ կը զարգացնեն։ Ձիթապտուղ, ձիթաիւղ, օճառ, թէյ, նոյնիսկ ածուխ կ՛արտադրեն անոր կորիզներէն․․․։ Տարածաշրջանին մէջ բաւական թիւով ձիթապտուղի, ձիթաիւղի, օճառի եւ պարատանիւթի գործարաններ կան։ Ամբողջ աշխարհին ծանօթ Հալեպի Օճառ ճանչցուած օճառները իրականութեան մէջ Աֆրինի մէջ կ՛արտադրուին։

Պատերաղզմի ընթացքին գիւղատնտեսական տարածքները վնասուած ըլլալով հանդերձ, Աֆրինը սնունդի պահեստ ըլլալու իր առնձնայատկութիւնը կը պահպանէ։ ՛՛Աֆրինի Գիւղատնտեսութեան Խորհուրդ՛՛-ի տուեալներով՝ հակառակ մարզին մէջ դեղորայքի եւ այլ միջոցներու սղութեան, եւ շրջափակման պայմաններուն՝ ձիթենիներուն ու կոոպերատիւներուն հաշուին կը սնուի Աֆրինը, նոյնիսկ Հալեպը կը սնուցանէ։    

Ձիթապտուղը կ՛ապրեցնէ

Սուրիոյ մէջ արաբ, քիւրդ եւ թիւրք հողագործներն ու գիւղատնտեսութեան գործաւորները հակառակ ամէն ինչի՝ կը շարունակեն ձիթապտուղի արտադրութիւնը, պատերազմի պատճառած սովի եւ չքաւորութեան կը դիմակայեն ձիթապտուղի հաշուին։ Հաշտութեան խորհրդանիշը եղող ձիթենիները՝ պատերազմի ժամանակ փրկութեան միջոց դարձան։

Այս մասին կը տեղեկացնէ ՛՛gazetekarinca.com՛՛ լրատուական գործակալութիւնը։

KILIKYA – Suriye zeytinlikleri ülkenin kuzeybatısında yoğunlaşıyor, zeytin ağaçlarının %20’si burada bulunuyor. Özellikle, daha önce Halep vilayetine bağlı olan ama 2014’te özerkliğini ilan eden Afrin dikkat çekiyor. Suriye’deki zeytin üretiminin %30’u, nüfusu büyük oranlarda zeytincilikle uğraşan Afrin’de gerçekleşiyor. Afrin çevresinde 15 milyon zeytin ağacı olduğu tahmin ediliyor. Bölgenin iklimi ve toprak yapısı zeytin üretimi için uygun; Afrinliler zeytinle ilgili her şeyi kooperatifler aracılığıyla üretiyor ve geri dönüştürüyor. Zeytin, zeytinyağı, sabun, çay hatta zeytin çekirdeğinden kömür…

Kıvanç Eliaçık

Zeytinciliğin beşiği

Birkaç hafta önce “Suriye” ve “zeytin” denince aklımıza Suriye mutfağının birbirinden lezzetli zeytinyağlı yemekleri gelebilirdi. Ya da İspanyol firmaların peşinden koştuğu ‘Sorani’ zeytini… Belki de kaçak yollarla Türkiye’ye girip yerli yağın fiyatını düşüren Suriye zeytinyağı üzerine tartışmalara dalabilirdik. Artık aklımıza uzun süre “Zeytin Dalı Harekâtı” gelecek.

ABD ve Rus uçakları yıllardır Suriye tarım arazilerini bombalıyor, savaşçılar zeytin ağaçları altında birbirine pusu kuruyor. Tüm kültürlerde barışın simgesi olan zeytin dalları savaşa şahit oluyor. Oysa Suriye ve Suriyeliler 6000 yıldır zeytin ağaçlarıyla yarenlik ediyordu.

Tarihte zeytinciliğin beşiği olan Suriye bugün dünyanın en önemli zeytin üreticilerindendir ve ülkenin hem ekonomisini hem de kültürünü belirleyen temel öğelerden biri zeytindir.

Ülke gelinde yaklaşık 620 bin hektara yayılmış 100 milyon zeytin ağacı oldu tahmin ediliyor. Savaştan önce 200 bin aile yani nüfusun 5’te 1’i geçimini zeytinden sağlıyordu. Son yirmi yılı dikkate aldığımızda ortalama 110 bin ton sofralık zeytin ve 112 bin ton zeytinyağı üretiliyor. Kişi başı tüketim 6 kilograma yaklaşıyor. Uluslararası Zeytin Konseyi (IOC) rakamlarına göre 2015 yılında 215 bin ton zeytin toplanmış; bu rakam dünya gelendeki üretimin %6’sına denk geliyor.

İdlib yakınlarındaki Ebla Kütüphanesi’nde Milattan Önce 2400 yılına ait kil tabletler arasında zeytincilik belgeleri de bulunuyor. Araplar, henüz zeytinin tadına bakmamışken Akadca yazılmış tabletlerde bu meyveye “Zi-ir-tun” deniyordu. Yani zeytin tarımının teorisi hatta adı bile Suriye’den geliyor… Zerdüştler 20 bin yıl önce Suriye’de yaşayan kanlı bıçaklı iki kavmin birbirine zeytin dalı hediye ederek barıştığına inanıyor. Bu miraslar sayesinde Suriyeliler binlerce yıldır zeytin sanatında ustalıklarını konuşturuyorlar.

Savaşın devam ettiği 2015 yılında Suriye 217 bin tonluk zeytinyağı üretimiyle dünya dördüncüsü oldu. Aynı yıl İspanya 1,2 milyon, İtalya 350 bin, Yunanistan 320 bin, Türkiye 143 bin, Tunus 140 bin ve Fas 130 bin ton zeytinyağı üretmişti.

Ülke genelinde yaklaşık 150 bin zeytinlik arazisi var ve bunların yarısı 5 hektardan küçüktür. Zeytinyağı üretiminin %23’ü soğuk sıkım ve taş baskıdır.

Suriye’de farklı toprak türleri ve mikro klima bölgeleri sayesinde farklı zeytin çeşitleri yetişiyor. Bunların en meşhuru, kuzey ve kuzey batıda yetişen Sorani’dir (Savrani). Sorani, soğuğa, kuraklığa ve hastalıklara karşı dayanıklı, hem sofralık hem de yağlık bir türdür. Yağı yüksek kalitededir. En çok dikilen tür ise Zeyti’dir. Özellikle Halep bölgesinde görülen yarı sert ve soğuğa dayanıklı bir türdür. Doebli de yaygın görülen başka bir türdür. Nemli araziye uyum sağlar ama kuraklığa karşı dayanıklı değildir. Meyvesi erken olgunlaşır kolay toplanır ama yağı azdır. Sofralık olarak kullanılan iki çeşit daha vardır; Ebu Satl, Palmila’da yetişir. Kaysi ise daha çok yeşil olarak değerlendirir. Suriye zeytin çeşitlerini Türkiye’de yetiştirilen Haşebi, Kalembezi, Derik, Nizip, Halhali gibi çeşitlerle kıyaslayabiliriz.

Barış simgesi savaşın tanığı

İstatistikler ağaçların altında yaşanan zorlukları yansıtmıyor. Savaş sırasında zeytinyağı fabrikalarının bombalandığı ve mahsullerin gasp edildiği olaylar yaşandı. Çok sayıda çiftçi hayatını kaybetti. Çatışmalar ve bombardımanlar yüzünden işçilerin zeytinliğe gitmesi, toplanan zeytinlerin fabrikaya taşınması ölüm kalım meselesine dönüştü.

Kuzey Suriye’deki zeytin üreticileri Avrupa ve Amerika’ya ihracat yapıyor ama önce yağ tenekelerinin Afrin’den dışarı çıkarılması gerekiyor. Tenekeler birbiriyle çatışan silahlı grupların kontrolündeki bölgelerden geçtikten sonra hükümet kontrolündeki Lazkiye limanından gemilere yükleniyor. Bu yolculuk sırasında araçlar kaçırılıyor, şoförler öldürülüyor. Bütün kontrol noktalarında ödeme yapılması gerekiyor. Bazen rüşvet bazen vergi ama hepsi masrafı arttırıyor, kazancı düşürüyor.

Milyonca kişinin ülkeyi terk ettiği, yüz binlercesinin hayatını kaybettiği bir dönemden geçerken zeytinliklerde çalışacak işçi bulmak da her geçen gün zorlaşıyor. Ülkede kalan erkek işçilerin önemli bölümü savaşa katıldığı için yerlerine kadın ve çocuk işçiler zeytin topluyor.

Savaş, tarımsal altyapıya ve doğaya hesaplanamaz zararlar verdi. Tarımla uğraşan nüfus yerinden edildi, ticaret ve dağıtım kanalları alt üst oldu. Çiftçilerin çoğu başka işler bulmak üzere tarımı bıraktı. Geride kalanlar gerekli teknik malzemeleri temin edemiyor. İlaç ve gübre bulmak zorlaşıyor. Üretim basit araçlar ve geleneksel yöntemlerle yapılıyor, bu durum bazen niteliği yükseltse de beraberinde zamanı uzatıyor ve masrafları arttırıyor.

Değirmen ve fabrikalar fiyat yükseltiyor veya demirbaşlarını satmak zorunda kalıyor. Üreticilerin kazancı düşerken, aracılar ve silahlı şebekelerin payı artıyor. Son yıllarda zeytinyağının büyük bölümü kaçak yollardan Türkiye’ye gönderiliyor. Kaçakçılık ülke içindeki zeytin fiyatlarını yükseltirken, ülkenin önemli vergi kaynaklarından birini azaltıyor.

Herşeye rağmen 2016’da Suriye 20 bin ton zeytinyağı ihraç etti. Özellikle Arap ülkelerine ve Türkiye’ye satış yapılırken İspanya ve Yunanistan gibi ülkelerden firmalar farklı tatlara ulaşmak ve kendi yağlarının dayanıklılığını arttırmak için Sorani yağlarını ithal ediyor.

Zeytin diyarı: Afrin

Suriye zeytinlikleri ülkenin kuzeybatısında yoğunlaşıyor, zeytin ağaçlarının %20’si burada bulunuyor. Özellikle, daha önce Halep vilayetine bağlı olan ama 2014’te özerkliğini ilan eden Afrin dikkat çekiyor. Suriye’deki zeytin üretiminin %30’u, nüfusu büyük oranlarda zeytincilikle uğraşan Afrin’de gerçekleşiyor. Afrin çevresinde 15 milyon zeytin ağacı olduğu tahmin ediliyor.

Bölgenin iklimi ve toprak yapısı zeytin üretimi için uygun; Afrinliler zeytinle ilgili her şeyi kooperatifler aracılığıyla üretiyor ve geri dönüştürüyor. Zeytin, zeytinyağı, sabun, çay hatta zeytin çekirdeğinden kömür… Bölgede çok sayıda zeytin, zeytinyağı, sabun ve prina fabrikası bulunuyor. Bütün dünyada Halep Sabunu olarak anılan sabunlar aslında Afrin’de üretiliyor.

Savaş sırasında tarım alanları zarar görmüş olsa da Afrin gıda deposu olma özelliğini koruyor. Afrin Tarım Konseyi’ne göre ilaç ve araç eksikliklerine rağmen yöre, zeytin ağaçları ve kooperatifler sayesinde, abluka dönemlerinde kendi kendine yetebiliyor hatta Halep’i besliyor.

Zeytin yaşatır  

Suriye’de Arap, Kürt ve Türk çiftçiler ve tarım işçileri her şeye rağmen zeytin üretimine devam ettiler, savaşın yol açtığı açlık ve yoksulluğa zeytin sayesinde direndiler. Barış simgesi zeytin ağaçları savaş zamanı kurtarıcı oldular.

Bu konuda basın ajansı « gazetekarinca.com » bilgilendiriyor