Լիտիա Մարկոսեան

Արևմտյան Հայաստանի կառավարության ղեկավար և Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարար
2025 թ. մայիսի 24

Արևմտյան Հայաստանի ինստիտուտները՝ հայ ազգի հավաքական գոյության պահապանները

Նախ և առաջ ցանկանում եմ շնորհավորել Արևմտյան Հայաստանի խորհրդարանի 13-ամյակը և իմ շնորհավորանքները հղել տիկին Հարությունյանին՝ Ազգային ժողովի նախագահին, ինչպես նաև բոլոր պատգամավորներին։

Մեր խորհրդարանի ստեղծումը մեր ազգի համար եղել է կարևոր քայլ, և դա ճիշտ է ցանկացած հասարակության համար, որը ցանկանում է ապրել արդարության և ազատության մեջ։

Առավել ևս, մեր նման պետությունը, որի տարածքը օկուպացված է, իրավականորեն չի դադարում գոյություն ունենալ, եթե պահպանվում են երեք տարրեր՝ բնակչություն, ներկայացվածություն և ինքնիշխան կամքի շարունակական արտահայտում։

Այս իմաստով Արևմտյան Հայաստանի խորհրդարանը պարզապես մարդկանց հավաք չէ, և հասկանալ, թե ինչու ունենք խորհրդարան, արդեն նշանակում է սկսել այն պաշտպանել։

Ժամանակակից պատմությունը ցույց է տալիս, որ պետությունը պարտադիր չէ, որ վերանա տարածքի կորստով, ռազմական օկուպացիայով կամ նույնիսկ բնակչության զանգվածային ոչնչացմամբ։

Արևմտյան Հայաստանի օրինակը խորապես ցույց է տալիս այս հարցը։

Այս առումով մեր ինստիտուտները դառնում են մեր ազգային գոյատևման գլխավոր միջոցը։

Մեր ինստիտուտները կատարում են մի շարք կենսական գործառույթներ․

• պահպանում են մեր պետության իրավական և պատմական հիշողությունը,
• պահպանում են սփռված ժողովրդի քաղաքական ներկայացվածությունը,
• փոխանցում են սերունդների միջև լեգիտիմություն,
• ծառայում են որպես միջազգային հարաբերությունների գործընկեր,
• կանխում են մեր ազգային պահանջների ամբողջական ջնջումը։

Երբ ժողովուրդը տեղահանվում կամ մասամբ ոչնչացվում է, ինչպես եղել է Արևմտյան Հայաստանի հայերի դեպքում, ինստիտուտները դառնում են մշակութային և ինքնության դիմադրության կառույցներ։

Առանց դրանց՝ ժողովրդի ֆիզիկական ոչնչացումը կարող է վերածվել պատմական անհետացման։

Հիշեցնենք, որ հայերի ցեղասպանությունը ուղղված չէր միայն անհատների դեմ, այլ նաև այն կառույցների դեմ, որոնք ապահովում էին հավաքական շարունակականությունը՝ քաղաքական, կրոնական, կրթական և մշակութային էլիտաների դեմ։

Դպրոցները, եկեղեցիները և վանքերը նույնպես զանգվածաբար ավերվեցին կամ բռնագրավվեցին։

Հայկական ազգային վերակազմավորման պատասխանը մեծապես իրականացվեց Բոգոս Նուբարի ղեկավարած ազգային պատվիրակության աշխատանքի շնորհիվ, որը հանգեցրեց 1920 թվականի հայկական պետության ճանաչմանը, որի շարունակող պետությունն է Արևմտյան Հայաստանը։

Ուստի ինստիտուցիոնալ շարունակականությունն ունի նաև իրավական հարթություն, որը հիմնված է Վուդրո Վիլսոնի արբիտրաժային որոշման վրա։

Եվ հենց այս իրավական դաշտում է գործում Արևմտյան Հայաստանը՝ միջազգային կառույցներում իր մասնակցությամբ և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան ներկայացված գործընթացներով, որոնք ընդգրկում են ազգի ամբողջ իրավական փաթեթը։

Այսպիսով մեր ինստիտուտները հանդիսանում են պետական և հավաքական շարունակականության հիմքը։

Դրանք պահպանում են մեր հիշողությունը, ապահովում մեր ներկայացվածությունը, փոխանցում լեգիտիմությունը և կանխում պատմական ջնջումը։

Մեր ինստիտուտները թույլ են տալիս մեր սփռված ազգին պահպանել միասնական քաղաքական, պատմական, իրավական և մշակութային գիտակցություն՝ չնայած աքսորին և մասնատմանը։

Մեր ինստիտուտները պարզապես վարչական մարմիններ չեն։

Պատմական աղետների պայմաններում դրանք դառնում են հենց հավաքական գոյության պահապանները։

Շնորհակալություն։