1991թ.-ի Ապրիլ 30-ին Գետաշէն եւ Մարտունաշէն գիւղերու զանգուածային գնդակոծութեամբ սկսեցաւ «Կալցօ» (օղակ) գործողութիւնը, երբ խաղաղ բնակչութեան դէմ առաջին անգամ օգտագործուեցան հրասայլեր, մարտական ուղղաթիռներ, հրետանի:
Հայկական գիւղերը հերթականութեամբ օղակի մեջ կ’առնուէին ԽՍՀՄ ՆԳՆ ներքին զօրքերուն եւ խորհրդային բանակին կողմէ: Այնուհետեւ ատրպէյջանական ՕՄՕՆ-ն ու ոստիկանութիւը կը մտնէին նշուած գիւղերը՝ պաշտօնապէս իբրեւ թէ «անձնագրային վիճակի ստուգման», իսկ իրականութեան մէջ՝ հայ բնակչութեան սպաննութեան, կողոպուտի, ահաբեկման եւ ասոնց յաջորդող տեղահանութեան նպատակով։
Գործողութեան հետեւանքով ամբողջովին ամայացան ու աւերակուեցան Հիւսիսային Արցախի, ինչպէս նաեւ Շահումեանի, Հադրութի եւ Շուշիի շրջաններու աւելի քան երկու տասնեակ գիւղեր, տեղահանուեցաւ գրեթէ տաս հազար մարդ, աւելի քան 100-ը սպաննուեցաւ, քանի մը հարիւր մարդ պատանդ ինկաւ: Անոնցմէ շատերուն ճակատագիրը առայսօր յայտնի չէ: