Ներկայացնում ենք Regnum-ում հրապարակված Ստանիսլավ Տարասովի հոդվածը հայ-ադրբեջանական պատերազմի վերսկսման շուրջ։
«Ադրբեջանի Պաշտպանության նախարար, գեներալ-գնդապետ Զաքիր Հասանովը Բաքվում հանդիպել է Հարավային Կովկասի ու Վրաստանի ճգնաժամի հարցերով ԵՄ նորանշանակ հատուկ ներկայացուցիչ Տոյվո Կլաարին։ Խոսելով ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հեռանկարների մասին՝ գեներալը հայտարարեց, որ «Ադրբեջանի և Հայաստանի զորքերը սահմանային ճակատում կանգնած են իրար դեմ և ցանկացած պահի պատերազմի վերսկսումը բացառված չէ»։ Բացի այդ, Հասանովը հստակեցրեց, որ «բանակցային գործընթացը շարունակում է մնալ անարդյունավետ» և «ղարաբաղյան հակամարտության հանգամանքների հետաքննության փոխարեն, ավելի լավ կլիներ, որ միջազգային կառույցները՝ ներդնելով բոլոր ջանքերը հակամարտության ամբողջական լուծման համար, անդրադառնային դրա առաջացման արմատական պատճառներին»։ Կլաարն իր հերթին նշեց «հակամարտության շուտափույթ և խաղաղ կարգավորման կարևորությունը՝ հարավկովկասյան տարածաշրջանում կայունացում ապահովելու համար» և ընդգծեց, որ «ԵՄ-ն հանդիսանում է բանակցությունների շարունակման կողմնակիցը»։
Հասանովի հայտարարությունը տարօրինակ է հնչում։ Փետրվարի սկզբին նա հանդիպեց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի գործող նախագահի անձնական ներկայացուցիչ Անջեյ Կասպշիկի հետ։ Հանդիպման ընթացքում կողմերը մտքեր փոխանակեցին սահմանագծում ընթացող իրավիճակի վերաբերյալ։ Հայտնի դարձավ, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանին անցկացված հերթական դիտարկումը կանցկացվի փետրվարի 21-ին Ղազախի շրջանի ուղղությամբ ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցչի մանդատի համաձայն։ Ավելի վաղ տարածաշրջան այցելեցին ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ներկայացուցիչները, ովքեր հանդիպեցին և բանակցություններ անցկացրին Ադրբեջանի, Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի ղեկավարների հետ, ինչպես նաև խորհրդակցություն անցկացրին ԱԳ նախարարների հետ։ Համատեղ հայտարարության մեջ ներկայացուցիչները ընդգծեցին բոլոր պարտականությունների բարեխիղճ կատարման կարևորությունը, որոնք ընդունվել են 2017թ․ հոկտեմբերին Ժնևի գագաթաժողովի ժամանակ և նախորդ գագաթաժողովների ժամանակ ևս (մասնավորապես Սանկտ Պետերբուրգում), որոնք նախատեսում էին կողմերի շփման գծում մոնիթորինգի համակարգի ներդրում և միջազգային դիտորդների ի հայտ գալը։
Այս դրույթների իրականացումը, միանշանակ, նվազեցնում է մարտական գործողությունների սկսման վտանգը, և հակամարտության կարգավորմանը վերաբերող մի շարք խնդիրների շուրջ բանակցություններ անցկացնելու համար նախադրյալներ է ստեղծում։ Եվ հանկարծ, արդեն Ադրբեջանի Պաշտպանության նախարարը հայտարարում է, որ «բանակցային գործընթացը նախկինի պես անարդյունավետ է»։ Ինչո՞ւ այդպես։ Ամենայն հավանականությամբ այն պատճառով, որ ադրբեջանցի զինվորականները, ի տարբերություն դիվանագետների, գնահատում են պայմանավորվածությունները, որ ձեռք են բերվել Կրակովում Հայաստանի և Ադրբեջանի ԱԳ ղեկավարների միջև, հատկապես ԵԱՀԿ-ի գործող նախագահի անձնական ներկայացուցչի (ԳՆԱՆ) գրասենյակի ընդլայնման շուրջ՝ որպես «հայկական կողմի զիջում»։ Բայց ինչպես Մյունխենում նշեց ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը «պատերազմի ժամանակ փլավ չեն հյուրասիրում»։ Սկզբնական փուլում անհրաժեշտ է նվազեցնել հակամարտության գոտում ռազմական գործողությունների վերասկսման վտանգները, իսկ հետո քննարկումներ անցկացնել փուլային գործողությունների վերաբերյալ ընդարձակ համաձայնության հասնելու համար։
Նշենք նաև այն, որ Հասանովի հայտարարությունը գրեթե համընկավ ԱՄՆ ազգային հետախույզ Դենիել Կոուտսի զեկույցի հետ, որում ասվում է 2018-ին Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև լայնամասշտաբ պատերազմի վերսկսման մասին, որում կարող է ներգրավվել Ռուսաստանը։ Ղարաբաղին նվիրված հատվածում ասվում է, որ «երկու կողմերի փոխզիջման գնալու մերժումը, կողմնակի ճնշումները, Ադրբեջանի կայուն վերազինումը և Հայաստանի կողմից նոր ռուսական զենքերի ձեռքբերումը 2018-ին կարող են հանգեցնել լայնամասշտաբ ռազմական գործողությունների»։ Ավելին․ «Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում լարվածությունը Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև կարող է վերածվել մասշտաբային հակամարտության, որը կարող է ներգրավել Ռուսաստանին՝ տարածաշրջանային դաշնակցին աջակցելու համար»։
Ադրբեջանի քաղաքական ինովացիաների և տեխնոլոգիաների կենտրոնի ղեկավար, քաղաքագետ Մուբարիզ Ահմեդօղլուն հայտարարեց, որ «բացառված չէ, որ ԱՄՆ ցանկանա տեսնել Ռուսաստանի ուժը Հարավային Կովկասում»։
Բայց ո՞վ է հետաքրքրված ղարաբաղյան հերթական պատերազմի վերսկսմամբ՝ Երևանը, թե՞ Բաքուն։ ՌՊՀՀ տարածաշրջանի և արտաքին քաղաքականության ամբիոնի դոցենտ, Միջազգային հարաբերությունների ռուսական խորհրդի փորձագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու, քաղաքագետ, սյունակագիր Սերգեյ Մարկեդոնովը գտնում է, որ «Հայաստանն այն կողմն է, որը հետաքրքված չէ ստատուս-քվոյի խախտմամբ», մինչդեռ Ադրբեջանը այն անընդունելի է համարում և հաճախ անցնում ռազմական հռետորաբանության՝ միաժամանակ վարկաբեկելով Մինսկի խմբի աշխատանքը: Բայց, նկատում է Մարկեդոնովը, որ հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը ո՛չ Ռուսաստանի և ո՛չ էլ ԱՄՆ-ի համար չեն հանդիսանում այս երկուսի միջև դիմակայության հարթակ, ի տարբերություն Հարավային Օսիայի և Դոնբասի։ Հետևաբար Բաքուն չի կարող հույսը դնել գերտերությունների վրա՝ իրավիճակը լարելով։
Այս տեսանկյունից ԵՄ ներկայացուցչի արձագանքը նշանակում էր, որ Եվրոպան կուլ չի գնա Հասանովի սպառնալիքներին։
Աղբյուրը՝ https://regnum.ru/news/polit/2382530.html
Как Гасанов тестировал Клаара по Нагорному Карабаху
Министр обороны Азербайджана генерал-полковник Закир Гасанов встретился в Баку с делегацией во главе со специальным посланником Европейского союза на Южном Кавказе и по кризису в Грузии Тойво Клааром. Говоря о перспективах урегулирования нагорно-карабахского конфликта, генерал заявил, что «вооруженные армии Азербайджана и Армении стоят друг против друга на линии фронта, и не исключено возобновление войны в любой момент». При этом Гасанов уточнил, что «переговорный процесс по-прежнему остается безрезультатным» и «вместо того, чтобы заниматься расследованием следствий нагорно-карабахского конфликта, было бы лучше, если международные структуры, приложив все усилия для полного решения конфликта, занялись бы коренным устранением причин его возникновения». Клаар, в свою очередь, отметил «важность скорейшего и мирного решения конфликта для обеспечения стабильности в южно-кавказском регионе» и подчеркнул, что «Евросоюз является сторонником продолжения переговоров».
Заявление Гасанова выглядит странно. В первых числах февраля он встречался с личным представителем действующего председателя ОБСЕ Анджеем Каспшиком. На встрече стороны обменялись мнениями о текущей ситуации на линии соприкосновения войск, итогах проведенных мониторингов и урегулировании нагорно-карабахского конфликта. Стало известно, что очередной мониторинг на государственной границе между Азербайджаном и Арменией будет проведен 21 февраля в направлении Газахского района в соответствии с мандатом личного представителя действующего председателя ОБСЕ. Чуть ранее регион посетили сопредседатели Минской группы ОБСЕ, которые встретились и провели переговоры с главами Азербайджана, Армении и Нагорного Карабаха, а также провели консультации с министрами иностранных дел. В совместном заявлении сопредседатели подчеркнули важность добросовестного выполнения всех обязательств, взятых на саммите в октябре 2017 года в Женеве и на предыдущих саммитах (в частности в Вене и Санкт-Петербурге), которые предусматривают появление стационарной системы мониторинга на линии соприкосновения конфликтующих сторон и международных наблюдателей.
Практическая реализации этих положений, безусловно, снижает риск возобновления боевых действий, создает предпосылки для переговоров по кругу проблем, связанных с урегулированием конфликта. И вдруг теперь министр обороны Азербайджана заявляет, что «переговорный процесс по-прежнему остается безрезультатным». Отчего так? Скорее всего, потому, что азербайджанские военные, в отличие от дипломатов, оценивают договоренности, достигнуты в Кракове главами внешнеполитических ведомств Азербайджана и Армении, особенно в части расширения офиса личного представителя ОБСЕ Каспшика, «как уступку армянской стороне». Но, как образно говорил президент Армении Серж Саргсян на конференции по безопасности в Мюнхене, «во время войны пловом не угощают». На первом этапе необходимо добиться максимального снижения рисков возобновления боевых действий в зоне конфликта, а потом вести дискуссию о поэтапных или не поэтапных действиях в сторону достижения широкого соглашения.
Отметим и то, что заявление Гасанова практически совпало с появлением ежегодного доклада директора национальной разведки США Дэниела Коутса, в котором говорится о большой вероятности возобновления в 2018 году широкомасштабных боевых действий между Азербайджаном и Арменией, в которые может быть вовлечена Россия. В посвященной Карабаху части доклада отмечается, что «нежелание обеих сторон идти на компромисс, усиление давления со стороны, стабильная военная модернизация Азербайджана и приобретение Арменией нового российского оружия в 2018 году могут привести к крупномасштабным боевым действиям». И далее: «Напряженность вокруг спорного Нагорно-Карабахского региона может превратиться в масштабный военный конфликт между Арменией и Азербайджаном, который может вовлечь Россию для поддержки своего регионального союзника». В этой связи глава бакинского Центра политических инноваций и технологий, политолог Мубариз Ахмедоглу заявил, что «не исключает того, что США хотят проверить силы России в регионе Южного
Но кто заинтересован в развязывании очередной карабахской войны — Баку или Ереван? Доцент кафедры зарубежного регионоведения и внешней политики РГГУ, эксперт РСМД Сергей Маркедонов считает, что «Армения сегодня является стороной, не заинтересованной в нарушении статус-кво», тогда как Азербайджан воспринимает его неприемлемым и часто прибегает к угрожающей военной риторике, нивелируя одновременно работу своих дипломатов, и пытается дискредитировать работу Минской группы. Однако, замечает Маркедонов, «армяно-азербайджанский конфликт, в отличие от противостояния в Донбассе и ситуации в Абхазии и Южной Осетии, не рассматривается ни в России, ни на Западе как площадка для конфронтации между Москвой и Вашингтоном». Напротив, представители МГ ОБСЕ неизменно подчеркивают, что несмотря на принципиальные расхождения по широкому спектру проблем, в карабахском урегулировании они являются единомышленниками. Следовательно, у Баку нет реальных возможностей для раскачивания ситуации в надежде на поддержку противостоящих друг другу «больших держав».
Отказ от переговоров или их срыв противопоставит Баку и Ереван одновременно и Москве, и Вашингтону. Уникальная ситуация на постсоветском пространстве, которую вряд ли сломают заявления Гасанова. Скорее всего, речь можно вести о тестировании азербайджанским министром ЕС, его готовности или неготовности принять силовой сценарий решения конфликта. Судя по реакции на это специального посланника Европейского союза на Южном Кавказе и по кризису в Грузии Клаара, Европа на шантаж не поддается!
Подробности: https://regnum.ru/news/polit/2382530.html