ԿԻԼԻԿԻԱ – Արեւի հաստատութիւնները կ’երդան Մարաշ, Մարաշի կոտորածի 39-րդ տարելիցի հիշատակելու համար:
Արեւի Բեքթաշի ֆեդերացիոյ ղեկավարութեամբ իրականացուեցաւ ոգեշնչման արարողութիւնը որը իրականացաւ հարցազրոյցներու միջոցով:
Հաստատութիւնները Դեկտեմբեր 21-էն ի վեր Մարաշ քաղաքի մէջ ներկայ պիտի ըլլան Էլպիստան, Նուրհաք, Բազարջըք եւ Նարլըին:
Կատարուող բացատրութեան մէջ, “39 տարի առաջ Մարաշի Արեւիներով բնակուած թաղամասերու մէջ կատարուած կոտորածներու հետեւանքով հարիւրէ աւելի Արեւի ջաները կոտորուեցան: Հազարներով մարդիկ ալ վիրավորուեցան: Թէ եւ 39 տարի անցած է, չի գտնուեցան ոճրագործները: Մինչեւ օրս որեւէ ջանք չի ներդրուած: Չնայած այն հանգամանքին, որ 39 տարի ետք ալ, մենք երբեք չենք հրաժարուիր մեր պահանչներէն:
Ոգեկոչումի համար Ստամպուլէն ինքնաշարժ պիտի տեղաշարժուի:
Ալեւիները (Արեւիները), որոնք կը բնակին Կիլիկիոյ հարավային լեռնաին շրջաններուն եւՍուրիոյ հիւսիս-արեւմտյան, Թուրքիոյ պաշտոնապէս կը համարէ իսլամի շիա ուղղութեանը պատկանող համաձնք: Մինջդեռ մէկ շարք Ալեւիներու (Արեւիներու), կողմէ այս տեսակէտը ընդունուած չէ:
Զեկոյց Կիլիկիոյ հայերու ջարդերու մասին
Ծովակալ դէ Ռոբեկ (Կոստանդնուպոլիս)
1920 թուականի Մարտի 7-ին
1920 թուականի մարտի 7-ին ժամը՝ 16:20
1920 թուականին մարտի 8-ին ժամը՝ 17:45
No.200. (R).
Հետեւեալը պրն.Ուիլիամսի համար է, կը փոխանց է Վ. Ա. Քեննեդուի պահանջով:
Նամակը կ’սկսի՝
No. 5. Մարաշի լուրերու հաստատում: 18 հազար մարդ կոտորուեցաւ շրջանին: քաղաքը այրեցաւ, սնունդ չիկայ եւ դեռ չէ ազատագրուած: 2000 գաղթական հասած է Ատանայ : 13 հազար կին և երեխայ ճանապարհին մահացած են ձնաբուքի պատճառով: Մարաշի մէջ դեռ կան 8 հազար հայեր, որոնցից շատերը վիրաւորներ են: Զեյթունը մեկուսացուած է: Ատանայի եւ Տարսոնի անմիջական վտանգ չի սպառնում, բայց անհանգիստ է եւ անկարգ, անվտանգութեան առումով ընդհանրապէս վստահությիւն չիկայ:
Նամակի ավարտ:
Կ’ուղարկ եմ այս հաղորդագրութեան պաշտոնական հաստատման ցանկացած դրսեւորում, որը պէտք է պաշտպանուած ըլլայ:
Մենք հեռագրուածից բացի այլ տեղեկութիւններ չ’ունինք: Ֆրանսիացիները, ինչպէս նախկին ժամանակ, շատ զուսպ եղած են, բայց ընգդծած են, որ կեանքի կորուստները պէտք է ներկայացուին որպէս ռազմական գործողութիւններու հետեւանք եւ ոչ թէ ջարդեր:
Կը հիշեցնենք, որ 1920 թուականի Օգոստոս 4-ին Ֆրանսիոյ հովանավորութեան ներքոյ Ադանայի մէջ հռչակուեցաւ Կիլիկիոյ անկախ հանրապետութիւն: Սակայն 1921թուականին Հոկտեմբեր 20-ին Ֆրանսիոյ եւ քեմալական Թուրքիոյ միջեւ կնքուած Անկարայի պայմանագիրով ոտնահարուեցան Կիլիկիոյ ողջ բնակչութեան իրավուքնները: Այս պայմանագիրով ֆրանսիացիները 1922 թուականին Յունուարի 5-ին թուրքերուն հանձնեցին Ադանայի նահանգը եւ հեռացան: Նոր կոտորածի սպառնալիքը ստիպեց Կիլիկիոյ 150 հազար հայերուն վերստին տեղահանուիլ ու գաղթել Սիրիա, Լիբանան, Հունաստան և այլ երկիրներ:
KILIKYA – Alevi kurumları, Maraş Katliamı’nın 39. yılında yaşamını yitirenleri anmak için Maraş’a gidiyor. Alevi Bektaşi Federasyonu öncülüğünde gerçekleşecek anma panel ve söyleşilerle devam edecek.
Alevi Bektaşi Federasyonu öncülüğünde katliamın 39. yılında Maraş’a giden Pir Sultan Abdal Kültür Derneği, Hacı Bektaş Anadolu Kültür Vakfı, Alevi Kültür Dernekleri, Demokratik Alevi Dernekleri, Alevi Dernekleri Federasyonu ve Alevi Vakıflar Federasyonu’nun bulunduğu Alevi kurumları yaşımını yitirenleri anacak.
21 Aralık’tan itibaren Maraş’ta olacak kurumlar, Elbistan, Nurhak, Pazarcık ve Narlı’ya gidecek. Alevi kurumları panel ve söyleşilerin gerçekleşeceği anmada 23 Aralık günü Erenler Cemevi’nde bir araya gelecekler.
Yapılan açıklamada, “39 yıl önce Maraş’ta Alevilerin oturduğu mahallerde yapılan katliam sonucu yüzden fazla canımız katledildi. Binlerce insan yaralandı. Üzerinden 39 yıl geçmesine rağmen katiller bulunmadı. Bulunması için bugüne kadar asla caba sarf edilmedi. Biz aleviler üzerinden 39 yıl geçmesine rağmen talebimiz ve taleplerimizden asla vazgeçmeyeceğiz. Taleplerimiz dile getirmek katliamı lanetlemek canlarımızı anmak için biz Alevi örgütleri olarak 23 Aralık’ta saat 11.00 de Maraş’ta Erenler Cemevi’nde olacağız” denildi.
Anma için İstanbul’da araç kaldırılacağı bildirildi.
Kilikya’nın güneyindeki dağlık bölgelerde ve Suriye’nin kuzey-batısında yaşayan Alevileri (Areviler) Türkiye resmi olarak İslam’ın Şii mezhepine bağlı bir cemaat olarak tanımlamaktadır. Oysa bir takım Aleviler (Areviler) bu görüşe katılmıyorlar.
KİLİKYA’DA ERMENİLERE YAPILAN KATLİAM KONUSUNDA RAPOR
Amiral De Robek (Konstantinopolis)
7 Mart 1920
7 Mart 1920 Saat: 16:20
8 Mart 1920 Saat: 17:45
No.200. (R).
Aşağıdakiler A. Kennedy’nin isteği üzerine, Bay Williams için.
Mektup başlıyor,
No. 5. Mareşalin haberlerine onay. Bölgede 18 bin insan katledildi. Şehir yakıldı, gıda malzemesi yok ve henüz özgürleşmedi. 2000 göçmen Adana’ya ulaştı. 13 bin kadın ve çocuk kar fırtınası yüzünden yolda öldüler. Maraş’ta daha 8.000 Ermeni var ve bunların çoğu da yaralı. Zeytun izole edilmiş durumda. Adana ve Tarsus için acil bir tehlike yok, ama tedirgin ve düzensiz, güvenlik açısından genel bir güvensizlik var.
Mektubun sonu.
Hatırlatma: 4 Ağustos 1920 tarihinde Fransa’nın desteğiyle Adana’da bağımsız bir Kilikya Cumhuriyeti kuruldu. Fakat 20 Ekim 1921 tarihinde Fransa ile Kemalist Türkiye arasında imzalanan Ankara antlaşmasıyla Kilikya halkının hakları ayaklar altına alındı. Bu antlaşmayla Fransızlar, 5 Ocak 1922 tarihinde Adana vilayetini Türklere teslim ederek uzaklaştılar. Yeni katliamların tehdidi altında 150 bin Kilikya Ermenisi yerlerinden edilerek Suriye, Lübnan, Yunanistan ve diğer yerlere tekrardan sürüldüler.