Ապրիլը այս հողերի ամենածանր հայելիներից է․ նրանք, ովքեր համարձակություն չունեն նայելու անցյալին, շարունակում են իրենց կյանքը՝ խուսափելով դրա հետ առերեսվելուց։ 111 տարի առաջ Օսմանյան կայսրության ամբողջ տարածքում հայ, ասորի, քաղդեացի, նեստորական և Պոնտոսի հույն ժողովուրդները ենթարկվեցին համակարգված ցեղասպանության։ Սպանություններ, աքսորներ և թալան իրականացվում էին միաժամանակ՝ Վանից մինչև Կարին, Բաղեշից մինչև Տիգրանակերտ, Կ․Պոլսից մինչև Ադանա, Սեբաստիայից մինչև Կեսարիա և Մարաշից մինչև Ուրֆա։
Մոտ 2 միլիոն հայեր և տասնյակ հազարավոր ասորիներ ու հույներ զոհ դարձան այդ բռնություններին։ Կանայք բռնությամբ ենթարկվում էին ստրկացման, երեխաները՝ սպանությունների, իսկ ամբողջ գյուղեր ու քաղաքներ դատարկվում էին իրենց բնակչությունից՝ թողնելով ավերված մշակութային և տնտեսական ժառանգություն։
Հոդվածում ընդգծվում է, որ այս ողբերգությունը պատահականություն չէր․ այն իրականացվել է կազմակերպված պետական քաղաքականության շրջանակում՝ տարբեր ուժերի և զինված խմբավորումների մասնակցությամբ։ Հանցագործությունը արդարացվել է գաղափարական ու կրոնական մեկնաբանություններով, մինչդեռ մարդկային խիղճը, կարեկցանքը և արդարությունը մղվել են երկրորդ պլան։
Սակայն ամենածանր պատասխանատվությունը միայն կատարողների վրա չէ․ այն նաև նրանց է, ովքեր լռել են, վախեցել կամ շահի պատճառով դարձել են անուղղակի մասնակիցներ։ Լռությունը, ըստ հոդվածի, ոչ միայն չի փակում վերքը, այլև խորացնում է այն և ստեղծում նոր կրկնության վտանգ։
Այսօր էլ անցյալի այս իրադարձությունները հաճախ շարունակում են ժխտվել կամ անտեսվել, ինչը, հեղինակի համոզմամբ, վտանգավոր հետևանքներ ունի ներկայի և ապագայի համար։ Ժխտումը ոչ թե վերացնում է ճշմարտությունը, այլ աղավաղում է այն և խաթարում հասարակական գիտակցությունը։
Հոդվածը շեշտում է, որ դիմագրավումը չի նշանակում վրեժ, այլ՝ ճշմարտության ընդունում, արդարության վերականգնում և մարդկային արժանապատվության պաշտպանություն։ Անցյալը չընդունելը խոչընդոտում է նոր սերունդներին փոխանցել իրական պատմական հիշողություն և մարդկային արժեքներ։
Վերջում ընդգծվում է պարզ, բայց կարևոր հարցը․ որքանո՞վ ենք մենք պատրաստ դիմագրավել այս ճշմարտությունը և պաշտպանել հիշողության ու խղճի վերջին ամրոցը՝ որպեսզի պատմությունը չկրկնվի։