Տրդատ ճարտարապետ

  • by Éditeur, January 22, 2019 in Հին Պատմութիւն
1985 դիտում

Տրդատը Բագրատունիներու թագաւորական տան գլխաւոր ճարտարապետն էր: Ան մեծապէս նպաստեր է ոճական ուղղութեան եւ յօրինուածքային սկզբունքներու ձեւաւորման՝ հայ միջնադարեան ճարտարապետութեան ու քանդակագործութեան մէջ:

 Տրդատի մասին տեղեկութիւններ կը հաղորդէ պատմիչ Ստեփաննոս Տարօնեցին (Ասողիկ): Տրդատը տիրապետեր է հայերէնին, արաբերէնին եւ յունարէնին, խորութեամբ ուսումնասիրեր է հայկական ճարտարապետութիւնը: Անոր շինարարական գործունէութիւնը յատկապէս կեդրոնացեր է մայրաքաղաք Անիի եւ Արգինայի վրայ:

Կառուցեր է Արգինայի կաթողիկէ եկեղեցին (հաւանաբար՝ 973–977 թթ-ին), ենթադրաբար՝ նաեւ վարդապետարանն ու մատենադարան-գրատունը: Տրդատի ստեղծագործութեան գլուխգործոցը Անիի Մայր տաճարն է (989– 1001 թթ.)՝ դարաշրջանի ճարտարապետական ըմբռնումներուն հարազատ յօրինուածքով: Խորշերը եւ շքամուտքերը քանդակազարդեր է տարբեր երանգներու տուֆով: Մայր տաճարը երեւոյթ է հայկական ճարտարապետութեան պատմութեան մէջ. Տրդատը յստակեցուցեր է նաեւ պաշտամունքային կառոյցի յօրինուածքի ու զարդարուն հարդարանքի սկզբունքային ձեւերը, որոնք զարգացեր են Անի–Շիրակի ճարտարապետական դպրոցին մէջ:

Գագիկ Ա թագաւորին պատուերով՝ Տրդատն Անիի մէջ կառուցեր է Սբ Գրիգոր Լուսաւորիչ (Գագկաշեն) եկեղեցին (1001–10 թթ.): Տրդատը որպէս ճարտարապետ՝ ճանչցուած էր նաեւ Հայաստանէն դուրս: 989 թ-ին ան հրաւիրուեր է Կոստանդնուպոլիս՝ վերակառուցելու Սբ Սոֆիա տաճարի երկրաշարժէն փլած գմբեթը եւ վնասուած որմերը: Ստեփաննոս Տարօնցիի վկայութեամբ՝ Տրդատն իր «իմաստուն հանճարով» վերականգներ է (991/992 թ.) գմբեթը, որ ցայսօր կանգուն է: