Արցախի մայրաքաղաք Ստեփանակերտում հայերի ցեղասպանության 100-ամյակին նվիրված հուշարձանի ոչնչացումը լայն արձագանք է ստացել՝ դիտարկվելով ոչ միայն որպես մշակութային կորուստ, այլև նպատակաուղղված քաղաքական քայլ։ Այս մասին նշում է Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմեն Հովիկ Ավանեսովը։
Caucasus Heritage Watch-ի (CHW) փաստագրումները վկայում են, որ տեղի ունեցածը մեկուսացված դեպք չէ, այլ մաս է հայկական պատմամշակութային ժառանգության համակարգված ոչնչացման գործընթացի։ Սպիտակ մարմարից կառուցված զանգակատունը, որը ներառում էր Դեր Զորից բերված մասունքներ, առանձնահատուկ խորհրդանշական նշանակություն ուներ՝ մարմնավորելով ցեղասպանության զոհերի հիշատակը։
Արբանյակային տվյալները, տրամադրված Airbus և Planet Labs ընկերությունների կողմից, ցույց են տալիս, որ հուշարձանն ամբողջությամբ ոչնչացվել է 2025 թվականի հուլիսից մինչև 2026 թվականի ապրիլ ընկած ժամանակահատվածում։ Այս ժամանակագրությունը, ըստ մասնագետների, վկայում է կանխամտածված և փուլային գործողության մասին։
Փորձագետների գնահատմամբ՝ նման գործողությունները հակասում են միջազգային իրավունքի նորմերին և UNESCO-ի շրջանակում ընդունված մշակութային ժառանգության պաշտպանության կոնվենցիաներին։ Միևնույն ժամանակ, դրանք հաճախ իրականացվում են անպատժելիության պայմաններում, ինչը նպաստում է դրանց շարունակականությանը։
Ավանեսովի խոսքով՝ հուշարձանի ոչնչացումը նպատակ ունի ոչ միայն վերացնել նյութական արժեքը, այլև խեղաթյուրել պատմական հիշողությունը՝ ջնջելով հայկական ներկայության հետքերը։ Սա դիտարկվում է որպես մշակութային ցեղասպանության դրսևորում, երբ վտանգվում է ոչ միայն մշակույթը, այլև ամբողջական ինքնությունը։
Այսպիսով, Ստեփանակերտում տեղի ունեցածը գնահատվում է որպես համակարգված քաղաքականության մաս, որը պահանջում է միջազգային հանրության հստակ արձագանք և գործնական քայլեր։