Բնիկ հայերի ցեղասպանությունից ավելի քան մեկ դար անց  (1894–1923), կրկին բարձրաձայնվում է Գերմանական կայսրության խաղացած դերի հարցը: Եթե Թուրքիան շարունակում է ժխտել ցեղասպանության վարկածը, ապա Գերմանիան 2015 թվականին գործնական քայլ կատարեց. նախագահ Յոախիմ Գաուքը բացահայտ հայտարարեց իր երկրի մեղսակցությունը Օսմանյան կայսրությունում հայերի դեմ կատարված հանցանքներում:

Նախագահի բացահայտ ճանաչում
2015 թվականի ապրիլի 23-ին Բեռլինի մայր տաճարում կազմակերպված համահավաքարարական արարողության ժամանակ Յոախիմ Գաուքը հայտարարեց․
«Մենք պետք է ընդունենք մեր սեփական անփութությունը՝ ինչպես նաև համատեղ պատասխանատվություն,մեղսակցություն կրենք  հայերի ցեղասպանության մեջ»:
Այս խոսքերը, որոնք հնչեցին Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության անունից, դարձան պատմական շրջադարձ. առաջին անգամ գերմանացի պետնախարարը ընդունեց Կայսրության բարոյական և քաղաքական պատասխանատվությունը 20-րդ դարի ամենամեծ հանցանքներից մեկում:

Քիչ անց Բունդեսթագը ևս հաստատեց այս ճանաչումը պատմական բանաձևով՝ նշելով Գերմանական կայսրության «համատեղ մեղքը», որը միացյալ էր Թուրքական կառավարության՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում:

Գաղտնի դիվանագիտական փաստաթղթերում փաստված մեղսակցությունը
Գերմանիայի Արտաքին գործերի նախարարության «Politisches Archiv»-ի փաստաթղթերը, որոնք ուսումնասիրել է պատմաբան Վոլֆգանգ Գուստը, բացահայտում են, որ գերմանացի դիվանագետները մանրամասն գիտեին ընթացող ջարդերի մասին:
1915 թվականի հուլիսին Կոստանդնուպոլսում ծառայող դեսպան Հանս Ֆրեյհերր ֆոն Վանգենհայմը գրեց․
«Տեղափոխությունների պայմանները ցույց են տալիս, որ Օսմանյան կառավարության նպատակն է ոչնչացնել հայկական ազգը կայսրությունում»:
Նրա հետևորդ Պաուլ Գրաֆ Վոլֆ Մետտերնիխը 1915 թվականի դեկտեմբերի ամսին ասաց․
«Այն, ինչ նրանք կատարում են այնտեղ, մեր գործն է՝ մեր սպայերը, մեր հրացանները, մեր փողերը: Մեր օգնության չլինելու դեպքում Օսմանյան կայսրությունը հետ կընկներ»:
Այս փաստաթղթերը փաստում են ոչ միայն հանցանքների գիտակցումը, այլև՝ դրանց կանխարգելման բացակայությունը: Գերմանական զորակազմը շարունակեց տրամադրել ռազմական, լոգիստիկ և դիվանագիտական աջակցություն Եղեռն գործադրող երիտասարդ թուրքերի կառավարությանը:

Գերմանացի սպաների անմիջական մասնակցությունը
Լիման ֆոն Սանդերսի և ֆոն դեր Գոլցի նման գերմանացի սպաները եղել են ականատես զանգվածային տեղահանություններին, երբեմն՝ հենց Հայաստանի ճանապարհներին: Ոմանք, ըստ ժամանակաշրջանի վկայությունների, աչք փակեցին կամ արդարացրին «միջոցառումները» ռազմական անհրաժեշտություններով:

Պետական մեղսակցության նախադեպ
Գերմանացիները չկազմակերպեցին ջարդերը, բայց դարձրին դրանք հնարավոր՝

• 1880-ականներից արդիականացնելով օսմանյան բանակը,
  
• տրամադրելով զենքեր ու լոգիստիկ աջակցություն,
  

և պահպանելով դիվանագիտական լռություն՝ Ստամբուլի հետ ռազմավարական դաշինքը պահելու համար:

Պատմական արդարացում և փոխհատուցման պահանջներ
2015 թվականի բարոյական ճանաչումը պաշտոնական փոխհատուցման գործընթաց չառաջացրեց, բայց այսօր ձայներ կան, հատկապես Արեւմտյան Հայաստանի Հանրապետության կողմից, պահանջելով, որ Գերմանիան լիովին ստանձնի իր պատասխանատվությունը: Նրանք հիշեցնում են Իսրայելին (1952) և Նամիբիային (2021) վճարված փոխհատուցումները՝ որպես օրինակներ:

Պատմական և դիվանագիտական քննարկման վերաբացման անհրաժեշտություն
Գերմանիայի ներկայիս խորհրդարանն արդեն 2016-ին ճանաչեց հայերի ցեղասպանությունը, սակայն բանաձևը բացահայտ չի նշել գերմանական մեղսակցությունը: Օրենսդիրները կոչ են անում նորից բացել քննարկումը՝ ընդգծելով, որ գերմանական մասնակցության անտեսումը պատմական և բարոյական առումով անընդունելի է:

Սիմվոլիկ և իրավական լուծումներ
Արեւմտյան Հայաստանի ներկայացուցիչները նշում են՝

• Ցեղասպանությունը կանխարգելելու պարտականություն (1948-ի Կոնվենցիա),
  
• Մարդկանց ինքնությունը վերականգնելու իրավունք (ՄԱԿ-ի 2007-ի հռչակագիր),
  
• Կործանված մշակութային ժառանգության վերադարձ (ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կոնվենցիաներ 1954–2003):
  

Նրանք վստահեցնում են, որ պաշտոնական ճանաչումը, ուղեկցվող կրթական և հուշարար ծրագրով, կլիներ առաջին քայլը արդարության վերականգնման ուղղությամբ:

Եվրոպական հիշողություն, որը դեռ ավարտված չէ
Գերմանիան, մինչ այժմ հայտնի որպես Շոահի հիշողության մոդել, իր վերաբերմունքում հայերի ցեղասպանության հանդեպ դեռ բաց խնդիր ունի: Յոախիմ Գաուքի 2015 թվականի խոսքերը հիշեցնում են, որ պատմական ճշմարտությունը վերաբերում է ոչ միայն սեփական հանցանքներին, այլև այն հանցանքներին, որոնց կատարման մեջ նպաստել ենք:

«Գերմանիան համարձակություն ունեցավ դիմակայել Աուշվիցին; հիմա ժամանակն է դիմակայել Ալեպին, Դեյր Էզ-Զորին և հայերի արտագաղթի ճանապարհներին», – նշում է Բեռլինի պատմաբաններից մեկը:

Արդյունքում, մեկ դար անց, պատմությունը կրկին դուռ է թակում Բեռլինին: «Գերմանիայի կատարածը նացիզմի զոհերի և գաղութացված ժողովուրդների համար պետք է օրինակ ծառայի հայ ժողովրդի հանդեպ», – հայտարարել է Արեւմտյան Հայաստանի Հանրապետության պատվիրակությունը, հոկտեմբեր 2025: