Հաագա — 03.11.2025

Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութիւնը կը շարունակէ իր իրաւական վերածննդեան ռազմավարութիւնը միջազգային հարթակին վրայ։ Ֆրանսայի մէջ գտնուող անոր դիւանագիտական առաքելութիւնը պաշտօնապէս յանձնած է յիշատակագիր Միջազգային Արդարադատութեան Դատարանին (ՄԱԴ) եւ Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան Գլխաւոր Քարտուղարութեան՝ պահանջելով սկսիլ գործընթաց մը՝ ուղղուած պատմական հայկական պետութեան իրաւական շարունակականութեան ճանաչմանն ու 1894-1923 թթ․ հայերուն դէմ գործադրուած ցեղասպանութեան մէջ Գերմանիոյ պատասխանատուութեան քննութեան։

Այս քայլը կարեւոր փուլ է իրաւական հիմքերու վրայ կառուցուած այդ քաղաքական միաւորի համար, որ իր գոյութիւնը կը հիմնաւորէ Առաջին Համաշխարհային Պատերազմէն ետք ընդունուած միջազգային իրաւունքի փաստաթուղթերուն վրայ՝ յատկապէս Վերսալի Պայմանագիրով, Խաղաղութեան ժողովի որոշումներով, Սեւրի Պայմանագիրով, նախագահ Ուուտրօ Ուիլսընի արբիտրաժային վճռով եւ 1919 թուականի Օսմանեան Ռազմական Դատարաններու վճիռներով։

«Մեր քայլին բնոյթը ոչ միայն խորհրդանշական կամ յիշատակի է, այլ իրաւական, փաստաթղթաւորուած եւ դիւանագիտական գործընթաց մըն է։ Իրաւունքը չի վերանար միայն այն պատճառով, որ խախտուած է», — յայտարարած է Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային Խորհուրդի նախագահ Արմենակ Աբրահամեան։

Հիմնաւորուած փաստարկներ՝ ժամանակակից իրաւաբանական տեսութիւններու մէջ

Առաջ քաշուած փաստարկներուն հիմքը կը կազմեն երեք հիմնական տարրեր․

1․ Քաղաքական եւ իրաւական շարունակականութիւն․ Արեւմտեան Հայաստանի իրաւաբաններուն համոզմամբ՝ պատմական հայկական պետութիւնը երբեք օրինական կերպով չէ փոխարինուած միջազգային փաստաթուղթերուն մէջ, որոնք կը վերաբերին Արեւմտեան Հայաստանի հայերու իրաւունքներուն։

2․ Բնիկ ժողովուրդներու իրաւունքներ․ ՄԱԿ-ի 2007 թուականի Հայտարարութեան համաձայն՝ Արեւմտեան Հայաստանի հայերը կը ներկայացուին իբրեւ բնիկ ժողովուրդ մը, որ զրկուած է իր տարածքէն, պաշտպանութենէն եւ վերականգնման իրաւունքէն։

3․ Ցեղասպանութեան միջազգային պատասխանատուութիւն․ Նախաձեռնութիւնը կը միանայ համաշխարհային արդարադատութեան այն մեխանիզմներուն, որոնք կիրառուած են նման պատմական պարագաներուն՝ ինչպէս Նամիպիայի կամ Ռոհինճաներու հարցով։

Փորձութիւն բազմակողմ համակարգին համար

Թէեւ միջազգային կառոյցներու արձագանգը տակաւին զուսպ է, որոշ փորձագէտներ այս քայլը կը դիտեն իբրեւ նախադէպ՝ չլուծուած միջազգային իրաւունքի հարցերուն մէջ։
«Արեւմտեան Հայաստանի հայերը կը բանան զգայուն նիւթ մը՝ միջազգային պարտաւորութիւններու՝ յետաձգուած կամ կասեցուած կատարումին հարցը», — կը նշէ յետօսմանեան իրաւունքի մասնագէտ մը։
«Սա կրնայ դառնալ նախադէպ՝ չվերականգնուած պատմական ցեղասպանութիւններու իրաւական գնահատման գործին մէջ»։

Կշռադատուած դիւանագիտական ուղերձ

Պաշտօնապէս ներկայացուած յիշատակագիրը՝ դիւանագիտական նոթայով միասին, չի պարունակեր ռազմական կամ հարկադրական պահանջներ։ Ան կ’առաջարկէ՝

• սկսիլ պաշտօնական եռակողմ երկխօսութիւն (ՄԱԿ, Գերմանիա, Արեւմտեան Հայաստանի հայկական ներկայացուցիչներ),
  
• ստեղծել միջազգային իրաւական գնահատման մեխանիզմ,
  
• կազմել փորձագէտներու խումբ մը՝ անցումային արդարադատութեան եւ բնիկ ժողովուրդներու իրաւունքներու ոլորտին մէջ։
  

Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութիւնը նպատակ ունի իր գործողութիւնները ներդաշնակեցնել ժամանակակից իրաւական դիւանագիտութեան երկարաժամկէտ չափանիշներուն հետ։

Վերլուծութիւն

Այս նախաձեռնութիւնը մաս կը կազմէ լայն գործընթացի մը, որ կը վերաբերի 20-րդ դարու ընթացքին սառեցուած պատմական հարցերու վերականգնման։
Ժամանակակից աշխարհին մէջ, ուր բնիկ ժողովուրդներու իրաւունքներու պահանջները աշխուժացած են եւ զանգուածային յանցագործութիւններու միջազգային իրաւական պատասխանատուութիւնը աւելի նշանակութիւն ստացած է, հայկական այս նախաձեռնութիւնը կրնայ դառնալ փորձաքար բազմակողմ միջազգային համակարգին համար։

Շարունակելի է։