Batı Ermenistan Ulusal Konsey Bakanı Armenag Aprahamian’ın açıklaması:
Bir Asır Sonra, Ankara Antlaşması’nın Gölgesi Hâlâ Fransız-Ermeni Hafızasında
1919’da, Birinci Dünya Paylaşım Savaşı’nın sona ermesinin ardından, Osmanlının gerçekleştirdiği Soykırımı’ndan sağ kurtulan Ermeniler yeniden ulusal bir canlanma umudu beslemeye başladılar.
Ermeni Yaylası’nın güney bölgelerinden biri ve Fransız mandası altındaki Orta Çağ Ermeni Krallığı’nın beşiği olan Kilikya, Fransız birlikleri, özellikle de Doğu Lejyonu tarafından kurtarıldı.
4 Ağustos 1920’de, Fransız yetkililerin huzurunda Kilikya bağımsızlığını ilan etti. O dönemde Suriye ve Lübnan’dan binlerce Ermeni mülteci, Fransa’nın zafer kazanmış bir devlet ve halkların haklarının garantörü olma sözüne güvenerek geri döndüler.

20 Ekim 1921’de, kendini yasadışı Kemalist rejim ilan eden Fransa ile Ankara Antlaşması’nı imzaladı.
Angora Anlaşması, Fransa’nın “diplomatik gerçekçilik” adına bozduğu vaatlerin sembolü haline geldi.
Fransız birliklerinin ayrılmasının hemen ardından Kemalistler bölgenin kontrolünü yeniden ele geçirdi. Maraş, Ayntap ve Adana’da katliamlar yeniden başladı. Ermeni köyleri yakıldı, halk ya öldürüldü, zorla Müslümanlaştırıldı ya da Suriye ve Lübnan’a kaçmak zorunda bırakıldı.
Daha sonra Türkleştirilen Kilikya, yüzyıllardır süren Ermeni varlığından tamamen yoksun bırakıldı. “Toprak için soykırım” politikası, Eylül 2023’te Artsakh Ermenilerine karşı tekrarlandığı gibi uygulandı.
Ermeni hafızasında bu vazgeçme, ihanete eşdeğerdir; zira Ermenilerin inandığı hümanist ve koruyucu Fransa imajıyla büyük bir karşıtlık oluşturuyordu.
Terk edilmiş Kilikya, Fransız sömürge ve diplomatik tarihinin unutulmuş sayfalarından biri olmaya devam ediyor.
Bu olay, bir devletin himayesine aldığı kişileri koruma sözü verip terk etmesi durumunda ahlaki sorumluluk sorusunu derinden gündeme getiriyor.
Bugün, bir asır sonra, 20 Ekim 2025’te, Batı Ermenistan Cumhuriyeti, bu acı olayın 104. yıldönümünü anarak, Fransa’yı bu konuya intikam ruhuyla değil, hakikat ve adalet ruhuyla yaklaşmaya çağırıyor.
Ankara Antlaşması, unutulmuş bir diplomatik gerçek değildir. Devletin çıkarları ile ilkelere bağlılık arasındaki çelişkinin bir yansımasıdır.
Bir asır sonra, Fransa sömürge geçmişini ve uluslararası sorumluluğunu bir kez daha düşünürken, Kilikya vicdana bir çağrı, ihanete uğramış bir halk ve asla yerine getirilmemiş bir söz olarak kalmaya devam ediyor.