“Vatanımız bizden arındırıldı,

Ama bir saniye bile değil, bir an bile değil

Vatanımızdan arındırılmadık.

Vatanımızda öldürüldük,

Ama vatan içimizde öldürülmedi…”

— Paruyr Sevak

Paruyr Sevak, “Sessiz Çan Kulesi” şiirinde bu derin dizeleri yazdığında, Erivan’da Tsitsernakaberd Anıt Kompleksi henüz yoktu ve belki de soykırım hakkında açık tartışmalar yapılmıyordu. Ancak Sevak, mücadelenin farklı yolları olduğunu ve bunların en güçlüsünün gerçeğe yöneltilmiş söz olduğunu gösterdi. Sözleriyle sessizlik bariyerini kırdı ve soykırımın anısının Sovyetleştirilmiş vatan topraklarında duyulmasının ve kurbanların anılmasının yolunu açtı.

Paruyr Sevak öncelikle önemli bir gerçeği vurguluyor: vatan kaybı: “Vatanımız bizden arındırıldı”, “Vatanımızda öldürüldük.” Bu satırlarla, soykırımın yüzyıllardır var olan vatanımızda gerçekleştiğini vurguluyor. Ancak hemen ardından güçlü bir karşıtlık geliyor: “Ama bir saniye bile, bir an bile vatanımızdan arındırılmadık”, “vatan içimizde öldürülmedi…” Eğer tam tersi olsaydı, eğer ruhen ve zihinen vatandan koparılmış olsaydık, ancak bu durumda soykırım nihai amacına ulaşmış olurdu.

Ne yazık ki, tarih soykırımcı düşüncenin ortadan kalkmadığını gösteriyor. 2023 yılında Artsakh’ın yerli Ermeni nüfusundan arındırılmasında da aynı şeyi gördük. 24 Nisan’ı anma ve hatıra günü olarak kutluyoruz, ancak bu trajedinin sonunu belirleyecek net bir günümüz yok. Gerçeğin kabulü, pişmanlık ve tövbe olmadan bu gerçekleşemez.

Düşünce çoğu zaman eylemden daha güçlüdür. Anlaşmalar yapabilir, sözleşmeler imzalayabiliriz, ancak bunların ardındaki düşünce değişmezse tehlike devam eder. Soykırım düşüncesi, kınanmadığı zaman zayıflamaz, aksine daha da güçlenebilir.

İşte bu yüzden gerçeğin yanında kalmak bizim görevimizdir. Işığı güçlendirmeli, hafıza lambalarını yanık tutmalıyız ki gerçek görünür olsun ve kaybolmasın. Unutkanlık, tavizler ve gerçekten uzaklaşmak sadece yeni tehlikelere yol açar.

Eğer vatan içimizde “öldürülürse”, ışığı ve umudu da kaybederiz. Ve ışık olmadan gelecek olmaz. Ancak Paruyr Sevak bize bunun tam tersini hatırlatıyor: vatan içimizde yaşıyor, hatta “çift bir hayat yaşıyor.”

Görevimiz, adaleti gerçeğin ve sevginin temelleri üzerine inşa etmektir. Ve bu değerleri koruduğumuz sürece, vatanımızdan mahrum kalmadığımızı kesin olarak söyleyebiliriz.

Vatanımızın efendileriyiz.

Masis Injijian

17 Nisan 2026