Հայոց մատենագրութեան համաձայն, առաջին հայը, ով մասնակցած է Օլիմպիական խաղերուն, եղած է Տրդատ Առաջին թագավորը՝ Արշակունիներու արքայատոհմէն։ Տրդատներու նախնիները եւ անոնց պետութիւնը կ՚ընդգրկէին նաեւ Արեւմտեան Հայաստանի յատուածները.
Տրդատ աչքի է ընկած իր ֆիզիկական պատրաստւածութեամբ եւ սպորտային յաջողութիւններով, դառնալով առաջին հայ օլիմպիական մարզիկը։
Հայ պատմաբան Մովսես Խորենացիին շնորհիվ մեզի է հասած տեղեկութիւնը, որ Օլիմպիական խաղերու մէջ չեմպիոն դարձած առաջին հայը եղաղ է Տրդատ III Արշակունին։ Տրդատ III-ը յաղթած է 281ին Օլիմպիական խաղերու մէջ՝ դառնալով Հայաստանի պատմութեան անբաժան մասը։
393ին Հունաստանին մէջ կայացած Օլիմպիական խաղերու մէջ հայոց Արշակունի թագաւոր Վարազդատը փայլուն արդիւնքներ է գրանցած՝ յաղթելով կռփամարտին մրցումներու մէջ։ Անոր յաղթանակը յաուերժացուած է մարմարեա սալին՝ որպէս վերջին օլիմպիական խաղերու յաղթանակող, ինչը մեծ հպարտութիւն է բոլոր հայերու համար։
Ժամանակակից օլիմպիական խաղերուն հայերէն առաջինը 1912ին Ստոկհոլմի խաղերուն մասնակցած են մարզիկներ Մկրտիչ Մկրդան եւ Վահրամ Փափազեան, որոնք ներկայացուցած են Արեւմտեան Հայաստանը։
20-րդ դարին սկիզբը Կոստանդնուպոլսին եւ Զմիւռնիոյ մէջ բացուած են հայկական առաջին ֆուտբոլային ակումբները: Հետագա տարիներուն գործընթացը շարունակուած է, ու Առաջին համաշխարհային պատերազմէն առաջ միայն Կոստանդնոպոլիսին մէջ եղած են մոտ 40 հայկական մարմնամարզական ակումբներ:
Նոյնիսկ հայկական լիգայի ստեղծման գաղափար է եղած, որը կեանքի չի կոչուած Առաջին համաշխարհային պատերազմի, ինչպես նաեւ Հայերու դէմ իրականացուած ցեղասպանութեան պատճառաւ, որուն զոհ են գնացած բազմաթիվ հայ մարզիկներ, իսկ հայկական շատ ակումբներ փակուած են: